ThS. Nguyễn Thị Quỳnh, Nghiên cứu viên chính
ThS. Trần Thị Ngọc Khuyên, Nghiên cứu viên
Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động
Tóm tắt
Bài viết phân tích quá trình triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp ở Việt Nam kể từ khi chính thức vận hành trên phạm vi toàn quốc từ ngày 01/7/2025. Trên cơ sở nghiên cứu chủ trương của Đảng, khung pháp lý mới và kết quả sắp xếp đơn vị hành chính (ĐVHC), bài viết làm rõ những thay đổi cơ bản trong tổ chức và phương thức quản trị địa phương khi chuyển từ mô hình chính quyền địa phương ba cấp sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Kết quả nghiên cứu cho thấy việc tổ chức chính quyền địa phương hai cấp đã góp phần tinh gọn đáng kể hệ thống tổ chức hành chính, giảm tầng nấc trung gian và tạo điều kiện tái cấu trúc vai trò giữa các cấp chính quyền.
Mở đầu
Trong tiến trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân, Đảng ta luôn nhất quán quan điểm: bộ máy nhà nước phải tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, thực sự là công cụ phục vụ Nhân dân và sự phát triển của đất nước. Bước vào kỷ nguyên mới của chuyển đổi số, hội nhập và cạnh tranh thể chế, yêu cầu đổi mới mô hình tổ chức chính quyền địa phương ngày càng trở nên cấp thiết. Trong bối cảnh đó, việc xây dựng mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ nhằm tinh gọn tổ chức bộ máy, mà còn hướng tới tái cấu trúc chức năng quản trị giữa các cấp chính quyền, qua đó nâng cao hiệu lực điều hành của cấp tỉnh và tăng cường vai trò phục vụ trực tiếp của cấp cơ sở đối với người dân.
1. Quá trình triển khai xây dựng mô hình chính quyền hai cấp
Xuyên suốt tiến trình cách mạng, Đảng ta luôn coi việc đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động của bộ máy nhà nước là nhiệm vụ chiến lược trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân. Ngay từ Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Hội nghị Trung ương 6 khóa XII, Đảng đã xác định yêu cầu: “Tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, phù hợp với thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa”. Đây là bước ngoặt tư duy, mở đường cho các cải cách sâu rộng trong mô hình tổ chức chính quyền địa phương, tạo nền tảng cho việc hình thành mô hình chính quyền hai cấp – cấp tỉnh và cấp cơ sở – trong giai đoạn mới.
Đến Kết luận số 121-KL/TW ngày 24/01/2025 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIII, Đảng tiếp tục khẳng định việc sắp xếp tổ chức bộ máy là “cuộc cách mạng về thể chế trong toàn bộ hệ thống chính trị”, nhằm khắc phục những điểm nghẽn trong năng lực quản trị quốc gia, đồng thời nâng cao hiệu quả phục vụ Nhân dân. Trên cơ sở đó, Bộ Chính trị ban hành các Kết luận số 126-KL/TW ngày 14/02/2025, 127-KL/TW ngày 28/02/2025 và 130-KL/TW ngày 14/03/2025, định hướng nghiên cứu sắp xếp lại ĐVHC và tổ chức mô hình chính quyền địa phương hai cấp (tỉnh và cơ sở), không tổ chức cấp hành chính trung gian. Các kết luận này đã đặt nền móng chính trị và thể chế quan trọng cho việc hình thành mô hình chính quyền địa phương hai cấp – một bước chuyển lớn trong tiến trình đổi mới tổ chức bộ máy nhà nước ở Việt Nam.
Thực hiện chỉ đạo của Bộ Chính trị, Bộ Nội vụ được giao làm cơ quan thường trực, chủ trì phối hợp với các Bộ, ban, ngành Trung ương và các địa phương xây dựng Đề án Tổng thể về sắp xếp ĐVHC và tổ chức chính quyền hai cấp. Trên cơ sở đó, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Tổ chức chính quyền địa phương và ban hành Nghị quyết số 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025 về việc sắp xếp ĐVHC cấp tỉnh, cùng với các Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về sắp xếp ĐVHC cấp xã.
Từ ngày 01/7/2025, mô hình chính quyền địa phương hai cấp chính thức được vận hành trên phạm vi toàn quốc, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tiến trình cải cách tổ chức bộ máy hành chính nhà nước. Việc triển khai mô hình này đã tạo ra những thay đổi đáng kể trong cấu trúc hệ thống chính quyền địa phương.
Trước hết, việc sắp xếp ĐVHC đã làm giảm mạnh số lượng đơn vị ĐVHC. Theo các Nghị quyết của Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội về sắp xếp ĐVHC năm 2025, cả nước hiện có 34 ĐVHC cấp tỉnh, gồm 06 thành phố trực thuộc Trung ương và 28 tỉnh; đồng thời còn 3.321 ĐVHC cấp xã, bao gồm 2.621 xã, 687 phường và 13 đặc khu, giảm 66,91% so với trước đây. Việc giảm mạnh số lượng ĐVHC không chỉ góp phần tinh gọn tổ chức bộ máy mà còn tạo điều kiện để tái cấu trúc lại chức năng quản trị giữa các cấp chính quyền
Bên cạnh đó, hệ thống cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân (UBND) các cấp cũng được sắp xếp lại theo hướng tinh gọn. Đến nay, cả nước đã thành lập 465 cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh và 9.916 phòng chuyên môn thuộc UBND các xã, phường và đặc khu. Việc tổ chức lại hệ thống cơ quan chuyên môn cho thấy sự chuyển dịch trong thiết kế bộ máy hành chính, theo đó giảm các tầng nấc trung gian và tăng cường vai trò của cấp cơ sở trong thực thi chính sách và cung cấp dịch vụ công.
Song song với việc sắp xếp tổ chức bộ máy, Nhà nước cũng đẩy mạnh hoàn thiện thể chế về phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền giữa Trung ương và địa phương. Trong thời gian từ ngày 01/6/2025 đến 31/8/2025, gồm: 34 Luật, 34 Nghị quyết của Quốc hội, 120 Nghị định, Nghị quyết của Chính phủ và 66 Thông tư của Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ (trong đó có 30 Nghị định chuyên đề về phân cấp, phân quyền), tổng số nhiệm vụ, thẩm quyền đã được phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền là 2.532 nhiệm vụ. Việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý này góp phần tạo điều kiện để các cấp chính quyền địa phương chủ động hơn trong quản lý, đồng thời nâng cao trách nhiệm giải trình trong thực thi công vụ.
Bên cạnh đó, quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy cũng gắn với tinh giản biên chế và cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức (CBCCVC) góp phần tiết kiệm chi thường xuyên ngân sách nhà nước và tạo dư địa cho cải cách tiền lương cũng như tăng đầu tư phát triển.
Quan trọng hơn, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã bước đầu tạo ra sự thay đổi trong phương thức quản trị nhà nước ở địa phương. Trong mô hình này, chức năng quản trị giữa các cấp chính quyền được phân định rõ hơn: cấp tỉnh tập trung vào hoạch định chiến lược phát triển, xây dựng quy hoạch, ban hành cơ chế chính sách và thực hiện chức năng điều phối, kiểm tra, giám sát đối với toàn bộ hoạt động quản lý nhà nước trên địa bàn; trong khi đó, cấp cơ sở trở thành cấp chính quyền trực tiếp gắn với người dân, đảm nhiệm việc cung cấp dịch vụ công, giải quyết thủ tục hành chính, quản lý dân cư và tổ chức thực thi chính sách trong đời sống xã hội.
Sự phân định lại vai trò giữa hai cấp chính quyền không chỉ giúp rút ngắn quá trình ra quyết định và giảm tầng nấc trung gian trong quản lý, mà còn góp phần nâng cao tính linh hoạt của bộ máy hành chính và khả năng phản ứng chính sách trước các vấn đề thực tiễn của địa phương. Đồng thời, việc tăng cường vai trò của cấp cơ sở trong cung cấp dịch vụ công cũng làm cho chính quyền gần dân hơn, nâng cao hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp.
Chính vì vậy, quá trình sắp xếp ĐVHC và xây dựng mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ là sự điều chỉnh về tổ chức bộ máy, mà còn là bước chuyển quan trọng trong tư duy quản trị nhà nước. Mô hình này tạo điều kiện tái cấu trúc chức năng quản trị giữa các cấp chính quyền, tăng cường vai trò điều phối chiến lược của cấp tỉnh và phát huy vai trò phục vụ trực tiếp của cấp cơ sở đối với người dân. Qua đó mở ra không gian phát triển mới cho hệ thống chính quyền địa phương, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị và đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.
2. Những khó khăn, thách thức trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp
Việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp – một chủ trương lớn, có tính chất đột phá thể chế – đã đạt được những kết quả rất quan trọng, khẳng định bước tiến mới trong cải cách tổ chức bộ máy nhà nước. Tuy nhiên, thực tiễn từ khi mô hình hai cấp chính thức vận hành (01/7/2025) đến nay cũng cho thấy nhiều khó khăn, thách thức cần được nhận diện khách quan, toàn diện để tiếp tục hoàn thiện.
Một là, thách thức về thể chế và hành lang pháp lý
Một trong những khó khăn lớn hiện nay là hệ thống pháp luật chưa hoàn toàn đồng bộ với mô hình chính quyền hai cấp. Mặc dù Luật Tổ chức chính quyền địa phương đã được Quốc hội thông qua, nhưng nhiều văn bản quy phạm pháp luật liên quan – đặc biệt là các luật chuyên ngành, các Nghị định, Thông tư hướng dẫn thi hành – vẫn đang trong quá trình xây dựng, sửa đổi, bổ sung. Nhiều quy định tiếp tục được rà soát, điều chỉnh, dẫn đến tình trạng thiếu thống nhất trong phân cấp, phân quyền giữa cấp tỉnh và cấp xã, nhất là trong các lĩnh vực quản lý ngân sách, đầu tư công, đất đai, tài nguyên, môi trường và an sinh xã hội. Ở một số địa phương, tình trạng “vừa làm, vừa chờ hướng dẫn” vẫn diễn ra, làm giảm tính chủ động và đồng bộ trong thực thi công vụ. Việc phân định rõ thẩm quyền giữa cấp tỉnh và cấp cơ sở trong xử lý các vấn đề liên ngành – đặc biệt là quy hoạch, tài chính công và kiểm tra, thanh tra – chưa được xác định rành mạch, khiến bộ máy hai cấp tuy tinh gọn về tổ chức nhưng chưa thực sự mạnh về tính tự chủ và hiệu lực pháp lý.
Hai là, về tổ chức bộ máy và nhân sự
Trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tổ chức bộ máy bộc lộ rõ những hạn chế mang tính chuyển tiếp. Quy mô và phạm vi quản lý của cấp xã sau sáp nhập gia tăng đáng kể, trong khi tổ chức chưa được tái thiết kế tương ứng với vai trò, chức năng mới, dẫn đến tình trạng quá tải, phân công nhiệm vụ chưa hợp lý và hiệu quả phối hợp nội bộ còn hạn chế. Cơ cấu đội ngũ cán bộ, công chức còn mất cân đối, tồn tại tình trạng “vừa thừa, vừa thiếu”, đặc biệt thiếu nhân lực có chuyên môn sâu và năng lực số; khung vị trí việc làm chưa hoàn thiện, gây lúng túng trong bố trí, sử dụng. Bên cạnh đó, điều kiện hạ tầng và nền tảng số chưa đồng bộ, làm hạn chế khả năng liên thông và hiệu quả vận hành của bộ máy. Quá trình sắp xếp tổ chức gắn với tinh giản biên chế cũng tác động đến tâm lý, động lực làm việc của đội ngũ cán bộ, công chức; năng lực điều hành của một bộ phận người đứng đầu chưa theo kịp yêu cầu mới, ảnh hưởng đến hiệu lực hoạt động của chính quyền cấp cơ sở.
Ba là, hạn chế trong phân cấp, phân quyền và cơ chế tài chính
Mặc dù các Kết luận số 126, 127 và 130-KL/TW của Bộ Chính trị (năm 2025) đều nhấn mạnh yêu cầu: “Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, bảo đảm địa phương tự chủ, tự chịu trách nhiệm; đi đôi với tăng cường kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực”, nhưng trên thực tế việc phân cấp, phân quyền vẫn chưa đi đôi với phân bổ nguồn lực. Ví dụ như: cấp xã – nơi trực tiếp tiếp xúc và giải quyết các nhu cầu thiết yếu của người dân – được trao thêm thẩm quyền và nhiệm vụ, song lại chưa được giao nguồn lực tài chính, nhân lực và tài sản công tương ứng. Ở nhiều địa phương, vẫn tồn tại tình trạng phải “xin – cho” trong phân bổ vốn đầu tư, dẫn đến phụ thuộc, làm giảm tính chủ động. Việc phân định trách nhiệm tài chính và cơ chế kiểm soát quyền lực giữa hai cấp còn chưa rõ ràng. Một số lĩnh vực vẫn xảy ra tình trạng “trách nhiệm bị chia nhỏ, quyền lực lại tập trung” gây khó khăn cho công tác giám sát, minh bạch tài chính công và phòng ngừa rủi ro tham nhũng. Đây là vấn đề cốt lõi cần được thể chế hóa rõ ràng hơn trong giai đoạn hoàn thiện mô hình hai cấp.
Bốn là, thách thức về chuyển đổi số và năng lực quản trị hiện đại
Một trong những mục tiêu trọng tâm của mô hình chính quyền hai cấp là hướng tới Chính quyền số, quản trị thông minh, nhưng mức độ sẵn sàng cho chuyển đổi số giữa các địa phương còn rất chênh lệch. Ở nhiều xã vùng sâu, vùng xa, hạ tầng mạng còn hạn chế, thiết bị phục vụ chuyển đổi số thiếu và yếu; cán bộ cấp cơ sở còn hạn chế về kỹ năng số, chưa thành thạo các phần mềm quản lý hành chính, khiến nhiều thủ tục trực tuyến vẫn phải thực hiện song song với hồ sơ giấy. Tinh gọn bộ máy là điều kiện cần, nhưng chuyển đổi phương thức quản trị mới là điều kiện đủ. Nếu không có năng lực số, chính quyền hai cấp sẽ chỉ dừng lại ở thay đổi cơ cấu, chứ chưa tạo ra giá trị quản trị mới.
Năm là, tác động xã hội và tâm lý cộng đồng
Việc sáp nhập ĐVHC cấp tỉnh, cấp xã không chỉ là thay đổi địa giới hành chính, mà còn là sự điều chỉnh sâu sắc trong đời sống xã hội, văn hóa và tâm lý cộng đồng. Ở nhiều nơi, việc hợp nhất địa giới làm thay đổi trung tâm hành chính, kinh tế, văn hóa; thay đổi trụ sở cơ quan công quyền và địa danh truyền thống, ảnh hưởng đến tình cảm, nếp sinh hoạt và bản sắc văn hóa địa phương. Công tác tuyên truyền, vận động và tạo đồng thuận xã hội ở một số địa phương còn hình thức, chưa đi vào chiều sâu, khiến một bộ phận người dân và cán bộ băn khoăn, chưa thật sự yên tâm trước thay đổi lớn về tổ chức.
3. Một số giải pháp tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền hai cấp đáp ứng yêu cầu kỷ nguyên mới của đất nước
Bối cảnh toàn cầu hiện nay được đặc trưng bởi sự chuyển hóa nhanh chóng của các yếu tố công nghệ, thể chế và quản trị. Trong bối cảnh đó, việc hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp cần được nhìn nhận không chỉ như một cải cách tổ chức hành chính, mà còn là quá trình đổi mới phương thức quản trị địa phương theo hướng tinh gọn, linh hoạt và phục vụ người dân tốt hơn.
Ở trong nước, sau gần 40 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu quan trọng về phát triển kinh tế – xã hội, nhưng vẫn đang đối mặt với thách thức của hội nhập, đô thị hóa nhanh, biến đổi khí hậu và yêu cầu của nền hành chính kiến tạo, số hóa và phục vụ. Trong bối cảnh ấy, việc xây dựng và hoàn thiện mô hình chính quyền hai cấp không chỉ là một yêu cầu cải cách hành chính, mà là bước chuyển mang tính thể chế chiến lược, nhằm cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng về “xây dựng bộ máy nhà nước tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, phục vụ Nhân dân và hướng tới Chính phủ số”.
Các Kết luận số 126, 127 và 130-KL/TW (năm 2025) của Bộ Chính trị đã khẳng định rõ quan điểm này, xem mô hình chính quyền hai cấp là giải pháp trọng tâm để “khắc phục tầng nấc trung gian, mở rộng không gian phát triển và tăng cường hiệu lực quản trị của Nhà nước”. Vì vậy, yêu cầu đặt ra trong giai đoạn tới – khi mô hình đã chính thức vận hành từ ngày 01/7/2025 – là tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền hai cấp trên cả ba phương diện: thể chế, tổ chức và con người. Việc hoàn thiện này cần hướng tới xây dựng một hệ thống chính quyền địa phương tinh gọn về tổ chức, rõ ràng về chức năng, hiệu quả trong điều hành và gần gũi với người dân; đồng thời nâng cao năng lực quản trị địa phương trong bối cảnh chuyển đổi số và yêu cầu phát triển mới của đất nước.
Thứ nhất, hoàn thiện thể chế đồng bộ, thống nhất và thích ứng
Việc hoàn thiện mô hình chính quyền hai cấp đòi hỏi phải tiếp tục thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng và Hiến pháp 2013 (sửa đổi năm 2025), bảo đảm sự thống nhất của hệ thống pháp luật. Vì vậy cần rà soát, sửa đổi Luật Tổ chức chính quyền địa phương cùng các luật có liên quan như Luật Ngân sách nhà nước, Luật Đầu tư công, Luật Đất đai, Luật Quy hoạch,… nhằm xác định rõ thẩm quyền, trách nhiệm và mối quan hệ phối hợp giữa hai cấp chính quyền trong bối cảnh không còn cấp huyện là cấp hành chính trung gian. Đảm bảo nguyên tắc “phân cấp, phân quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực; quyền hạn đến đâu, trách nhiệm đến đó”. Việc thể chế hóa nguyên tắc này không chỉ giúp bộ máy hai cấp vận hành thống nhất, mà còn tạo ra cơ chế tự điều chỉnh, bảo đảm minh bạch, giảm chồng chéo, tăng cường trách nhiệm giải trình – yếu tố cốt lõi của quản trị công hiện đại.
Thứ hai, tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện và tái thiết kế tổ chức bộ máy chính quyền địa phương hai cấp theo hướng tinh gọn, hiệu quả
Trong bối cảnh hiện nay, cần nghiên cứu và tái thiết kế tổ chức bộ máy cấp xã theo hướng tinh gọn, tích hợp chức năng và rõ trách nhiệm, phù hợp với quy mô địa bàn và yêu cầu quản lý trong điều kiện không còn cấp trung gian. Việc sắp xếp tổ chức phải bảo đảm nguyên tắc “một việc – một đầu mối chủ trì”, giảm chồng chéo, nâng cao hiệu quả phối hợp và rút ngắn quy trình xử lý công việc. Đồng thời, hoàn thiện khung vị trí việc làm gắn với tổ chức bộ máy mới, làm cơ sở cho phân công nhiệm vụ hợp lý, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực. Cùng với đó, cần tăng cường phân cấp gắn với kiểm soát quyền lực trong nội bộ bộ máy, bảo đảm rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm và cơ chế phối hợp thông suốt giữa các cấp chính quyền. Đồng thời, nâng cao năng lực tổ chức và điều hành của người đứng đầu, coi đây là nhân tố quyết định hiệu quả vận hành của bộ máy trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Thứ ba, đổi mới phương thức quản trị theo hướng số hóa, thông minh và phục vụ
Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0, cải cách hành chính phải gắn với chuyển đổi số và ứng dụng dữ liệu lớn trong điều hành. Cần nhanh chóng hiện thực hóa mục tiêu của Chiến lược quốc gia về Chính phủ số đến năm 2030 (Quyết định số 942/QĐ-TTg ngày 15/6/2021) để xây dựng chính quyền hai cấp dựa trên dữ liệu, điều hành thông minh, phục vụ minh bạch. Cấp tỉnh giữ vai trò hoạch định chiến lược và điều phối vĩ mô; cấp xã là điểm tiếp xúc trực tiếp với người dân, giải quyết phần lớn dịch vụ công, phản ánh và tiếp nhận thông tin hai chiều. Cả hai cấp phải vận hành trong một hệ thống liên thông dữ liệu thống nhất, giảm chi phí xã hội và tăng năng suất hành chính. Tinh gọn bộ máy là điều kiện cần, nhưng chuyển đổi phương thức quản trị là điều kiện đủ để chính quyền hai cấp trở thành chính quyền của dân, do dân và vì dân. Đây chính là thước đo cho mức độ thành công của mô hình hai cấp trong kỷ nguyên số: không chỉ gọn hơn, mà còn thông minh, minh bạch và linh hoạt hơn.
Thứ tư, phát triển đội ngũ cán bộ, công chức chuyên nghiệp, số hóa và phục vụ Nhân dân
Để chính quyền hai cấp vận hành hiệu quả, cần chuyển trọng tâm từ “tinh giản số lượng” sang “nâng cao chất lượng và năng lực số của đội ngũ công vụ”. Mỗi cán bộ, công chức phải có tư duy chiến lược, phẩm chất chính trị vững vàng, năng lực hành chính hiện đại, kỹ năng công nghệ và tinh thần phụng sự Nhân dân. Việc triển khai Kết luận số 14-KL/TW (2021) của Bộ Chính trị về “khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung” cần được cụ thể hóa bằng cơ chế đánh giá, xếp hạng cán bộ dựa trên kết quả đầu ra và mức độ hài lòng của người dân, thay cho lối đánh giá hình thức theo niên hạn. Đồng thời, phải đẩy mạnh đào tạo cán bộ theo hướng “hai cấp – một tư duy số”, đặc biệt cho đội ngũ ở cấp xã – nơi trực tiếp chuyển hóa chủ trương thành hành động, chính sách thành dịch vụ công. Chỉ khi cán bộ cơ sở thực sự trở thành “trụ cột niềm tin hành chính”, mô hình chính quyền hai cấp mới có thể đứng vững trong lòng dân.
Thứ năm, cải cách mạnh mẽ cơ chế tài chính – ngân sách để gắn quyền hạn với nguồn lực
Một mô hình hành chính dù hoàn thiện về tổ chức vẫn không thể phát huy hiệu quả nếu thiếu nền tảng tài chính tương thích. Việc “phân cấp, phân quyền phải đi đôi với phân bổ nguồn lực và tăng cường kiểm soát quyền lực” là nguyên tắc then chốt của mô hình chính quyền hai cấp. Trên tinh thần đó, cần: Tăng quyền tự chủ tài chính cho cấp tỉnh; đồng thời cho phép cấp xã huy động nguồn lực xã hội, đầu tư công cộng – phúc lợi thông qua cơ chế đối tác công – tư (PPP) phù hợp; Minh bạch tài chính công thông qua số hóa ngân sách, công khai chi tiêu, giám sát theo thời gian thực, vừa nâng cao hiệu quả quản lý, vừa tạo niềm tin xã hội, phòng ngừa tham nhũng, lãng phí – điều kiện căn bản để chính quyền hai cấp vận hành bền vững;…
Thứ sáu, củng cố đồng thuận xã hội và phát triển văn hóa chính trị phục vụ
Bất kỳ cải cách thể chế nào cũng là cải cách niềm tin. Việc sáp nhập ĐVHC, thay đổi ranh giới địa lý, trung tâm quyền lực và cơ cấu cán bộ tất yếu tác động đến tâm lý, sinh kế và văn hóa cộng đồng. Vì thế, công tác dân vận, thông tin, truyền thông và đối thoại xã hội cần được coi là “trục mềm” trong triển khai mô hình hai cấp. Chính quyền phải đối thoại thường xuyên, lắng nghe và giải trình công khai, minh bạch để người dân hiểu rõ lợi ích lâu dài của việc sắp xếp. Đồng thời, phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị – xã hội trong phản biện, giám sát, góp phần củng cố niềm tin và sự đồng thuận. Cải cách thể chế chỉ thành công khi nó trở thành ý chí chung của cả hệ thống chính trị và niềm tin của Nhân dân.
Hoàn thiện mô hình chính quyền hai cấp là bước tiến mới trong tư duy tổ chức và quản trị nhà nước ở Việt Nam. Không chỉ góp phần tinh gọn tổ chức bộ máy và giảm tầng nấc trung gian, mô hình này còn tạo điều kiện tái cấu trúc chức năng quản trị giữa các cấp chính quyền, trong đó cấp tỉnh đảm nhiệm vai trò hoạch định chiến lược và điều phối phát triển, còn cấp cơ sở trực tiếp cung cấp dịch vụ công và quản lý đời sống xã hội của người dân. Khi được hoàn thiện đồng bộ về thể chế, tổ chức và nguồn nhân lực, mô hình chính quyền địa phương hai cấp sẽ góp phần nâng cao hiệu lực quản trị địa phương và đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1. Nghị quyết số 18-NQ/TW năm 2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam ngày 25/10/2017, tại Hội nghị lần thứ 6 BCHTW khóa XII về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị (HTCT) tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả;
2. Kết luận số 126-KL/TW ngày 14/2/2025 của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về một số nội dung, nhiệm vụ tiếp tục sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị năm 2025;
3. Kết luận số 127-KL/TW của Bộ Chính trị, Ban Bí thư ngày 28/2/2025 về triển khai nghiên cứu, đề xuất tiếp tục sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị;
4. Kết luận số 129-KL/TW ngày 10/3/2025 của Bộ Chính trị về chủ trương sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp 2013;
5. Kết luận số 130-KL/TW ngày 14/3/2025 Bộ Chính trị về chủ trương sắp xếp, tổ chức lại ĐVHC các cấp và xây dựng mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp (cấp tỉnh và cấp cơ sở, không tổ chức cấp huyện;
6. Kết luận số 157-KL/TW của Bộ Chính trị, Ban Bí thư ngày 25/5/2025 về triển khai thực hiện các Nghị quyết, kết luận của Trung ương, Bộ Chính trị về sắp xếp tổ chức bộ máy và ĐVHC;
7. Kết luận số 195-KL/TW ngày 26/9/2025 của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về tình hình, kết quả hoạt động của bộ máy hệ thống chính trị và chính quyền địa phương hai cấp;
8. Kết luận số 210-KL/TW ngày 12/11/2025 của Ban Chấp hành Trung ương về tiếp tục xây dựng, hoàn thiện tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị trong thời gian tới;
9. Báo cáo số 490-BC/BTCTW ngày 25/9/2025 của Ban Tổ chức Trung ương tình hình, kết quả hoạt động của bộ máy hệ thống chính trị và chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 01/7/2025 đến nay;
10. Luật số 72/2025/QH15 Tổ chức chính quyền địa phương đã được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XV, kỳ họp thứ 9 thông qua ngày 16/6/2025.