Hội thảo khoa học “Đổi mới quản trị địa phương ở chính quyền nông thôn”

09:40 - 22/08/2026 14

Ngày 21/8/2026, tại thành phố Hải Phòng, Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động, Bộ Nội vụ đã tổ chức Hội thảo khoa học “Đổi mới quản trị địa phương ở chính quyền nông thôn”. Đây là một trong những hoạt động thuộc Chương trình khoa học trọng điểm cấp Bộ: “Quản trị địa phương ở Việt Nam – Những vấn đề lý luận và thực tiễn”, thực hiện trong giai đoạn 2025-2027. TS. Lê Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động chủ trì Hội thảo.

Tham dự Hội thảo có các chuyên gia, các nhà khoa học, nhà quản lý, đại diện các đơn vị thuộc, trực thuộc Bộ Nội vụ; đại diện Sở Nội vụ thành phố Hải Phòng; lãnh đạo, viên chức Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động.

Hội thảo khoa học “Đổi mới quản trị địa phương ở chính quyền nông thôn”

TS. Lê Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động phát biểu khai mạc Hội thảo

Phát biểu khai mạc Hội thảo, TS. Lê Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động cho biết, sau hơn một năm sắp xếp lại đơn vị hành chính các cấp và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tình hình phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương đã có nhiều thay đổi lớn, đặt ra yêu cầu phải đẩy mạnh đổi mới quản trị quốc gia và quản trị địa phương trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng. Theo TS. Lê Anh Tuấn, địa bàn nông thôn có những đặc điểm riêng như dân cư phân tán, sinh kế gắn với đất đai và tài nguyên, vai trò của cộng đồng, chênh lệch năng lực và điều kiện tiếp cận. Việc bỏ cấp huyện, sáp nhập các xã khiến phần lớn nhiệm vụ của chính quyền cấp huyện được chuyển giao cho cấp xã, làm mở rộng đáng kể quy mô và phạm vi quản lý của chính quyền nông thôn.

Thực tiễn vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp thời gian qua cho thấy mô hình mới đã tạo ra nhiều chuyển biến tích cực: quan hệ giữa tỉnh và xã trực tiếp hơn; phạm vi nhiệm vụ, trách nhiệm của cấp xã được mở rộng; vai trò điều phối của cấp tỉnh rõ nét hơn; việc cung ứng dịch vụ và ứng dụng công nghệ số tại cơ sở được đẩy mạnh. Tuy nhiên, ông cũng chỉ ra một số hạn chế cần tiếp tục xử lý: phân định thẩm quyền giữa tỉnh và xã chưa rõ ràng, dứt khoát; phân cấp, phân quyền cho xã chưa đồng bộ, còn cắt khúc, đan xen thẩm quyền; tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền xã còn hạn chế; cơ chế tài chính, ngân sách cho cấp xã chưa theo kịp yêu cầu mới; việc bỏ cấp huyện cũng tạo ra khoảng trống trong điều phối các công việc liên xã; năng lực đội ngũ cán bộ, công chức xã chưa đồng đều; hạ tầng số, an ninh mạng và bảo mật dữ liệu ở nhiều địa bàn nông thôn chưa đáp ứng yêu cầu quản trị hiện đại.

Các đại biểu tham dự Hội thảo chụp ảnh lưu niệm

Viện trưởng đề nghị các đại biểu phát huy tinh thần trách nhiệm, trao đổi thẳng thắn, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn và đề xuất các giải pháp có tính khả thi cao, tập trung làm rõ các vấn đề lý luận về đổi mới quản trị địa phương ở nông thôn; nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về sự tham gia của người dân, cộng đồng và tự quản địa phương; đánh giá thực trạng phân cấp, phân quyền, cơ chế giám sát, cung ứng dịch vụ công, tài chính - ngân sách ở chính quyền nông thôn và đề xuất định hướng, giải pháp nâng cao hiệu quả quản trị địa phương phù hợp với đặc điểm nông thôn trong giai đoạn mới.

PGS.TS. Trần Kim Chung, Nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương phát biểu tại Hội thảo

Tại Hội thảo, PGS.TS Trần Kim Chung, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, phân tích quá trình phân chia nguồn thu, nhiệm vụ chi ngân sách giữa các cấp chính quyền qua các thời kỳ. Ông chỉ ra nhiều địa phương nông thôn hiện nay vẫn phụ thuộc lớn vào ngân sách cấp trên, mức độ tự chủ tài chính còn thấp; việc phân bổ nguồn lực tài chính chưa theo kịp việc phân giao nhiệm vụ, quyền hạn cho cấp cơ sở; cách phân bổ ngân sách còn nặng về các yếu tố "đầu vào" (như biên chế, định mức) hơn là dựa trên kết quả, hiệu quả công việc. Từ đó, ông đề xuất bốn nhóm giải pháp: bảo đảm năng lực tài chính cho cấp cơ sở sau khi sắp xếp lại tổ chức bộ máy; thiết kế cơ chế ngân sách phù hợp với đặc điểm kinh tế nông thôn, chuyển dần từ ngân sách chỉ để duy trì hoạt động sang ngân sách phục vụ phát triển; kết hợp ngân sách nhà nước với huy động thêm nguồn lực xã hội và nâng cao năng lực quản lý tài chính của chính quyền cơ sở gắn với chuyển đổi số.

GS.TS. Phan Trung Lý, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội phát biểu tại Hội thảo

Bàn về quản trị địa phương ở chính quyền nông thôn với yêu cầu đổi mới và phát triển, GS.TS. Phan Trung Lý, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ tư duy “quản lý” nặng về mệnh lệnh, kiểm soát sang “quản trị” dựa trên pháp quyền, phân quyền, trách nhiệm giải trình, dữ liệu và kết quả. Ông đề xuất tám nguyên tắc quản trị địa phương ở nông thôn (pháp quyền; phân quyền đi đôi trách nhiệm; cấp nào quyết định hiệu quả hơn thì giao cấp đó; bảo đảm nguồn lực tương ứng thẩm quyền; phục vụ Nhân dân; công khai, minh bạch, giải trình; phối hợp, liên kết; quản trị dựa trên dữ liệu). Đồng thời kiến nghị 8 nhóm giải pháp, trong đó nhấn mạnh việc thực hiện thực chất phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, gắn phân quyền với vị trí việc làm, xây dựng cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm và chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

TS. Nguyễn Thị Kim Thoa, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp luật hình sự - hành chính (Bộ Tư pháp) cùng cộng sự Hồ Ngọc Trâm trình bày tham luận “Hoàn thiện thể chế quản trị địa phương ở chính quyền nông thôn trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp – nhìn từ phân quyền trong lĩnh vực đất đai”. Từ thực tế 93 nhiệm vụ, thẩm quyền mới về đất đai được giao cho cấp xã (trong đó riêng Chủ tịch UBND cấp xã đảm nhiệm 44/93 nhiệm vụ, tương đương 47,3%), tham luận chỉ ra nguy cơ quá tải về khối lượng, chuyên môn và vai trò đối với người đứng đầu cấp xã. Nhóm tác giả kiến nghị chuyển từ “phân quyền theo cấp hành chính” sang “phân quyền theo chức năng quản trị”, phân định lại thẩm quyền theo bốn tầng (HĐND – UBND – cơ quan chuyên môn – công chức chuyên môn), củng cố vai trò của HĐND xã đối với các vấn đề cộng đồng, gắn phân quyền với vị trí việc làm và nguồn lực, đồng thời đẩy mạnh xã hội hóa những dịch vụ công có thể tách khỏi quyền lực công như môi trường, thủy lợi, hỗ trợ sản xuất, dịch vụ kỹ thuật đất đai.

Ông Đỗ Huy Chính, Phó Giám đốc Sở Nội vụ thành phố Hải Phòng phát biểu tại Hội thảo

Tại Hội thảo, ông Đỗ Huy Chính, Phó Giám đốc Sở Nội vụ thành phố Hải Phòng chia sẻ thực tiễn đổi mới quản trị địa phương ở chính quyền nông thôn tại thành phố Hải Phòng. Ông cho biết, sau một năm vận hành, mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại Hải Phòng có 114 xã, phường, đặc khu (trong đó 67 xã) đã hoạt động ổn định, thông suốt, thành phố giữ đà tăng trưởng hai con số 11 năm liên tiếp, quy mô kinh tế đạt 30 tỷ USD, dẫn đầu cả nước về tỷ lệ giải ngân đầu tư công, đồng thời 3 năm liên tiếp dẫn đầu chỉ số PAR-Index và SIPAS. Bên cạnh kết quả tích cực về kiện toàn bộ máy, phân cấp phân quyền và chuyển đổi tư duy quản trị, ông cũng nêu ra một số vấn đề còn tồn tại: phân công nhiệm vụ ở một số nơi chưa rõ ràng, còn tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm; chất lượng đội ngũ cán bộ chưa đồng đều, một bộ phận quá tải, tâm lý sợ sai; phân cấp có nơi chưa gắn đủ nguồn lực; nguy cơ mất cân bằng xã hội trước áp lực đô thị hóa nhanh,…

Quang cảnh buổi Hội thảo

Phát biểu bế mạc Hội thảo, Viện trưởng Lê Anh Tuấn trân trọng cảm ơn, ghi nhận và đánh giá cao các ý kiến đóng góp, trao đổi quý báu của các đại biểu tham dự. Với tinh thần trách nhiệm và tâm huyết của mình, các chuyên gia, các nhà khoa học, nhà quản lý đã trình bày các ý kiến phát biểu có hàm lượng khoa học cao góp phần cung cấp các thông tin hữu ích và gợi mở những định hướng, giải pháp cho đổi mới quản trị địa phương phù hợp với đặc điểm địa bàn nông thôn trong giai đoạn tới./.

Tin, ảnh: Đỗ Hồng

Một số hình ảnh tại buổi Hội thảo./.