Tiền lương tối thiểu theo giờ và áp dụng tiền lương tối thiểu theo giờ ở Việt Nam

Chủ nhiệm: Ths. Tống Văn Lai

Năm đăng ký: 2019

Năm nghiệm thu: 2019

Tóm tắt:

1. Tính cấp thiết của đề tài

Chính sách tiền lương đóng vai trò là động lực cốt lõi thúc đẩy hiệu quả nguồn lao động, trong đó tiền lương tối thiểu là công cụ vĩ mô quan trọng để điều tiết cung - cầu và bảo đảm mức sống tối thiểu cho người lao động yếu thế. Trải qua nhiều giai đoạn cải cách từ năm 1987 và được luật hóa qua các kỳ Bộ luật Lao động, hệ thống tiền lương tối thiểu của Việt Nam đã từng bước hoàn thiện. Tuy nhiên, thực tế áp dụng cho thấy việc chỉ duy trì hình thức lương tối thiểu theo tháng mới chỉ bảo vệ được nhóm lao động làm việc trọn thời gian và ổn định. Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư tạo ra xu hướng dịch chuyển mạnh mẽ sang các công việc bán thời gian, linh hoạt, việc thiếu vắng khung pháp lý cho tiền lương tối thiểu theo giờ khiến hàng triệu lao động không trọn thời gian chưa được bảo vệ. Thêm vào đó, tinh thần cải cách của Nghị quyết số 27-NQ/TW và Bộ luật Lao động năm 2019 đã đặt ra nguyên tắc bổ sung mức lương tối thiểu vùng theo giờ nhưng mới dừng lại ở nguyên lý chung, cần được nghiên cứu cụ thể.

Chính vì vậy, đề tài được thực hiện nhằm mục tiêu nghiên cứu và đề xuất thể chế hóa tiền lương tối thiểu theo giờ áp dụng vào thực tiễn Việt Nam.

2. Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, Đề tài gồm 2 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về tiền lương tối thiểu giờ

Chương 2: Áp dụng lương tối thiểu giờ ở Việt Nam

3. Nội dung chính của đề tài

Chương 1: Cơ sở lý luận về tiền lương tối thiểu giờ. Nội dung chương này tập trung làm rõ hệ thống lý luận nền tảng về bản chất, khái niệm và các loại hình tiền lương, tiền công trong nền kinh tế thị trường, đồng thời kế thừa các quan điểm kinh điển của C. Mác và các tiêu chuẩn lao động quốc tế. Tiền lương tối thiểu được xác định là mức sàn thấp nhất do pháp luật quy định, không thể cắt giảm bằng thỏa thuận cá nhân hay tập thể, có chức năng kinh tế là tái sản xuất sức lao động, phân bổ nguồn lực và chức năng xã hội là lưới an toàn chống bần cùng hóa. Đề tài đã hệ thống hóa các tiêu chuẩn của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), đặc biệt là Công ước số 26 và Công ước số 131, chỉ ra các căn cứ cốt lõi để xác định lương tối thiểu gồm nhu cầu sống của gia đình người lao động và các yếu tố kinh tế như lạm phát, năng suất lao động, khả năng chi trả của doanh nghiệp.

Báo cáo dành phần lớn dung lượng để đúc kết kinh nghiệm thực tiễn từ các quốc gia như Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản, Malaysia, Pháp, Anh, Mỹ... về cách thức phân loại, cơ chế hình thành ba bên, các trường hợp miễn trừ áp dụng đối với lao động thử việc, giúp việc gia đình và các chế tài xử phạt nghiêm khắc từ hành chính đến hình sự đối với hành vi vi phạm trả dưới mức sàn. Từ đó, bài học rút ra cho Việt Nam khi lần đầu tiên quy định loại hình này là cần áp dụng phương pháp dựa trên nhu cầu sống tối thiểu, xác định mối tương quan phù hợp giữa lương giờ và lương tháng quy đổi, đồng thời tính toán thêm các hệ số đặc thù an sinh xã hội ở mức hợp lý để đảm bảo tính khả thi khi đưa vào thực tiễn.

Chương 2: Áp dụng lương tối thiểu giờ ở Việt Nam. Trên cơ sở lý luận, chương này đi sâu phân tích thực trạng các hình thức trả lương tại các doanh nghiệp Việt Nam, chỉ ra khoảng trống pháp lý đối với nhóm lao động làm việc không trọn thời gian. Đề tài đề xuất phạm vi, đối tượng áp dụng là người lao động có quan hệ lao động làm công ăn lương, đồng thời làm rõ phương pháp tính toán mức lương tối thiểu theo giờ dựa trên hai cách tiếp cận chính: dựa vào mức sống tối thiểu (nhu cầu lương thực thực phẩm và phi lương thực thực phẩm kết hợp tiền thuê nhà trên thị trường) và tương quan với mức lương bình quân, trung vị trên thị trường lao động. Từ các tính toán kỹ thuật cụ thể cho giai đoạn 2020 - 2025 gắn với hệ số điều chỉnh đặc thù, báo cáo đã dự báo sơ bộ các tác động kinh tế - xã hội đối với cả người lao động lẫn khả năng chi trả của doanh nghiệp.

Để hiện thực hóa chính sách, đề tài đưa ra hệ thống giải pháp đồng bộ từ việc hoàn thiện văn bản pháp luật, thiết lập cơ chế theo dõi, giám sát, đánh giá tác động đến việc tuyên truyền nâng cao nhận thức cho các bên trong quan hệ lao động. Cuối cùng, một lộ trình triển khai chi tiết được thiết lập rõ ràng, phân định cụ thể các bước đi trong giai đoạn triển khai Bộ luật Lao động năm 2019 và các bước tiếp theo sau khi sửa đổi luật, đảm bảo cho việc áp dụng tiền lương tối thiểu theo giờ tại Việt Nam diễn ra thuận lợi, nhịp nhàng và hiệu quả.

Thành viên đề tài:

Ths. Nguyễn Trọng Hiệp, Cục Quan hệ lao động và Tiền lương Ths. Nguyễn Thị Khương, Cục Quan hệ lao động và Tiền lương Ths. Nguyễn Huyền Lê, Cục Quan hệ lao động và Tiền lương Ths. Nguyễn Thùy Linh, Cục Quan hệ lao động và Tiền lương TS. Đoàn Thị Yến, Đại học lao động - Xã hội TS. Đặng Thị Thu Hoài, Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương Ths. Nguyễn Duy Cường, Vụ Bảo hiểm xã hội Ths. Nguyễn Thế Quân, Tổng Cục thống kê PGS.TS. Lê Bạch Mai, Chuyên gia tư vấn độc lập

Từ khóa: Tiền lương Lương tối thiểu Việt Nam Chính sách tiền lương