Đổi mới quản lý nhà nước về quan hệ lao động

Chủ nhiệm: CN. Lê Xuân Thành

Năm đăng ký: 2018

Năm nghiệm thu: 2019

Tóm tắt:

1. Tính cấp thiết của đề tài

Trong tiến trình chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập kinh tế quốc tế, hệ thống pháp luật lao động của nước ta đã từng bước được đổi mới và hoàn thiện. Những năm qua, quan hệ lao động (QHLĐ) tại Việt Nam đã đạt được nhiều bước tiến quan trọng như: thừa nhận thị trường lao động và coi sức lao động là hàng hóa; hình thành cơ chế đối thoại, thương lượng tập thể; xây dựng các thiết chế tổ chức ba bên (Ủy ban Quan hệ lao động, Hội đồng Tiền lương quốc gia); đồng thời từng bước cải thiện thu nhập và đời sống cho người lao động (NLĐ). Tuy nhiên, nền kinh tế cũng đang đối mặt với nhiều áp lực lớn như năng suất lao động thấp, công nghệ lạc hậu và sự gia tăng cạnh tranh quốc tế. Thực tiễn cho thấy QHLĐ ở Việt Nam vẫn đứng trước nhiều thách thức: số vụ tranh chấp lao động và đình công không theo trình tự pháp luật còn nhiều; việc thực thi pháp luật lao động chưa nghiêm; cơ chế đối thoại, thương lượng thiếu hiệu quả; các thiết chế hỗ trợ giải quyết tranh chấp và vai trò của tổ chức đại diện NLĐ tại doanh nghiệp (DN) còn yếu kém. Đặc biệt, quản lý nhà nước (QLNN) về QHLĐ là một vấn đề rất mới và đang có khoảng cách so với các cam kết trong các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới mà Việt Nam tham gia. Do đó, việc đổi mới QLNN về QHLĐ là một tất yếu khách quan nhằm hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường, đáp ứng yêu cầu hội nhập sâu rộng và thích ứng với những tác động mạnh mẽ của Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư.

2. Mục tiêu nghiên cứu

a) Mục tiêu chung:

Nghiên cứu, làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý nhà nước về quan hệ lao động trong thời gian qua. Trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp, lộ trình và điều kiện thực hiện đổi mới quản lý nhà nước về quan hệ lao động ở nước ta.

b) Mục tiêu cụ thể:

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý nhà nước về quan hệ lao động;

- Tổng quan kinh nghiệm quốc tế về quản lý nhà nước về quan hệ lao động;

- Thực trạng quản lý nhà nước về quan hệ lao động ở Việt Nam;

- Đề xuất các giải pháp, lộ trình và điều kiện thực hiện đổi mới quản lý nhà nước về quan hệ lao động.

3. Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu và kết luận, báo cáo gồm 3 chương:

Chương 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về quan hệ lao động

Chương 2: Thực trạng quan hệ lao động và công tác quản lý nhà nước về quan hệ lao động ở nước ta.

Chương 3: Giải pháp đổi mới quản lý nhà nước về quan hệ lao động ở việt nam tầm nhìn đến năm 2025

4. Nội dung chính của đề tài

Chương 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về quan hệ lao động

Chương này tập trung làm rõ hệ thống khái niệm, nội hàm và bản chất của QHLĐ trong nền kinh tế thị trường. Theo đó, QHLĐ được định nghĩa là quan hệ xã hội phát sinh giữa các bên trong quá trình thuê mướn lao động về việc làm, tiền lương và các điều kiện làm việc khác. Đây là một mối quan hệ xã hội đặc thù mang tính hệ thống, giao thoa giữa nhiều yếu tố kinh tế, chính trị, xã hội, vừa thống nhất vừa mâu thuẫn (vừa đối kháng vừa cộng sinh) và dựa trên hai nền tảng cốt lõi là cơ chế hai bên và cơ chế ba bên. Các chủ thể cấu thành QHLĐ bao gồm Nhà nước, người lao động (và tổ chức đại diện NLĐ), người sử dụng lao động (và tổ chức đại diện NSDLĐ) cùng các đối tác xã hội khác. Để vận hành hệ thống này, các thiết chế tổ chức của QHLĐ được hình thành bao gồm tổ chức đại diện, tổ chức trung gian - hòa giải, tổ chức trọng tài, tòa án, Ủy ban Quan hệ lao động và tổ chức QLNN về QHLĐ. QHLĐ biểu hiện cụ thể thông qua các hình thức như hợp đồng lao động cá nhân, thỏa ước lao động tập thể (TƯLĐTT), đối thoại tại nơi làm việc và nội quy lao động.

Nội dung tiếp theo của chương đi sâu vào lý luận QLNN về QHLĐ, xác định đây là sự tác động của Nhà nước bằng luật pháp và các công cụ hỗ trợ nhằm thúc đẩy sự tương tác giữa các bên hướng tới xây dựng QHLĐ hài hòa, ổn định và tiến bộ. QLNN về QHLĐ phải tuân thủ các nguyên tắc như hài hòa giữa chính sách kinh tế và chính sách QHLĐ, bảo vệ lợi ích quốc gia, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của cả NLĐ và NSDLĐ. Đồng thời, chương cũng phân tích tác động của công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế đến QHLĐ, nhấn mạnh những thách thức mới khi Việt Nam phê chuẩn các Công ước của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) và thực thi các FTA thế hệ mới. Cuối cùng, chương tổng kết kinh nghiệm QLNN đối với QHLĐ của một số quốc gia (Singapore, Nhật Bản, Hàn Quốc) để rút ra 5 bài học kinh nghiệm quý báu cho Việt Nam về tính ổn định chính trị, hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực các bên, tăng cường thiết chế đối thoại, thương lượng và hoàn thiện hệ thống giải quyết tranh chấp lao động.

Chương 2: Thực trạng quan hệ lao động và công tác quản lý nhà nước về quan hệ lao động ở nước ta

Chương này đi sâu phân tích bối cảnh kinh tế - xã hội, sự hình thành thị trường lao động và quá trình đổi mới hệ thống pháp luật về QHLĐ ở nước ta qua các thời kỳ. Trên cơ sở đó, đề tài đánh giá thực trạng QHLĐ hiện nay tại các doanh nghiệp và thực trạng công tác QLNN cùng các thiết chế giải quyết tranh chấp lao động. Nội dung phân tích bao gồm việc thực hiện chức năng nhiệm vụ QLNN từ tạo lập hành lang pháp lý, thanh tra, kiểm tra đến công tác hỗ trợ, tư vấn QHLĐ. Chương cũng đánh giá cụ thể về cơ cấu tổ chức bộ máy, đội ngũ công chức, viên chức làm công tác này từ Trung ương đến địa phương, đi kèm với phương thức quản lý và hiệu lực, hiệu quả của cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực lao động. Phần cuối của chương đưa ra những đánh giá tổng hợp về mặt được và những mặt còn hạn chế, yếu kém tồn tại trong công tác QLNN về QHLĐ ở nước ta làm tiền đề cho việc đề xuất các giải pháp đổi mới.

Chương 3: Giải pháp đổi mới quản lý nhà nước về quan hệ lao động ở việt nam tầm nhìn đến năm 2025

Chương cuối cùng tập trung dự báo bối cảnh kinh tế - xã hội, nhận diện các cơ hội, thách thức và xu hướng vận động của QHLĐ trong thời gian tới. Từ đó, đề tài xác lập hệ thống quan điểm và mục tiêu cụ thể nhằm đổi mới công tác QLNN về QHLĐ. Các giải pháp cốt lõi được đề xuất cho giai đoạn 2020-2025 bao gồm: nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành; xác định rõ 2 chức năng của QLNN về QHLĐ là chức năng quản lý và chức năng hỗ trợ; hoàn thiện tổ chức bộ máy; đổi mới phương thức và nội dung quản lý; tăng cường nguồn lực thực hiện và xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu về QHLĐ. Chương kết thúc bằng việc đưa ra lộ trình phân kỳ cụ thể, bao gồm những nội dung cần tiến hành ngay trong năm 2020 và những nội dung triển khai thường xuyên, dài hạn nhằm bảo đảm tính khả thi của đề tài.

Thành viên đề tài:

Từ khóa: Quản lý nhà nước Quan hệ lao động