Xây dựng cơ chế, thiết chế hỗ trợ các tổ chức của người lao động tại doanh nghiệp giai đoạn 2021 – 2025

Chủ nhiệm: TS. Nguyễn Duy Phúc

Năm đăng ký: 0

Năm nghiệm thu: 2022

Tóm tắt:

1. Tính cấp thiết của đề tài

Quá trình phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế tại Việt Nam đã thúc đẩy quan hệ lao động có những bước phát triển mới, đặt ra các yêu cầu cao hơn khi nước ta thực hiện nghĩa vụ từ các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (CPTPP, EVFTA) và các công ước của ILO. Đặc biệt, Bộ luật Lao động năm 2019 chính thức cho phép thành lập và hoạt động của các tổ chức đại diện của người lao động tại doanh nghiệp không thuộc hệ thống Công đoàn Việt Nam. Điều này làm nảy sinh nhiều vấn đề mới, nhạy cảm khi các tổ chức mới còn thiếu năng lực, kinh nghiệm, đồng thời luật pháp cho phép họ tiếp nhận hỗ trợ kỹ thuật từ bên ngoài. Nếu Nhà nước không chủ động thiết lập hệ thống hỗ trợ hiệu quả, các tổ chức này có thể gặp khó khăn trong việc bảo vệ lợi ích hợp pháp của người lao động, hoặc có nguy cơ bị thao túng, trục lợi, ảnh hưởng đến an ninh chính trị và trật tự xã hội. Do đó, việc nghiên cứu xây dựng cơ chế, thiết chế hỗ trợ tổ chức của người lao động tại doanh nghiệp giai đoạn 2021-2025 là một nhiệm vụ khoa học hoàn toàn mới và hết sức cấp thiết nhằm phục vụ công tác quản lý nhà nước và cam kết quốc tế.

2. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chung: Đề xuất giải pháp có tính hệ thống nhằm xây dựng cơ chế, thiết chế hỗ trợ các tổ chức của NLĐ tại doanh nghiệp thành lập, hoạt động thuận lợi, hiệu quả và đúng quy định của pháp luật, phù hợp với các cam kết quốc tế về lao động khi BLLĐ 2019 có hiệu lực.

Mục tiêu cụ thể:

- Mục tiêu cụ thể 1: Làm rõ được cơ sở pháp lý của việc hỗ trợ các tổ chức của NLĐ tại doanh nghiệp.

- Mục tiêu cụ thể 2: Phân tích cơ sở thực tiễn của việc xây dựng cơ chế, thiết chế hỗ trợ các tổ chức của NLĐ tại doanh nghiệp.

- Mục tiêu cụ thể 3: Đề xuất được các giải pháp xây dựng cơ chế, thiết chế hỗ trợ các tổ chức của NLĐ tại doanh nghiệp để các tổ chức này hoạt động thuận lợi, lành mạnh, đúng pháp luật giai đoạn 2021-2025.

3. Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, mục lục và danh mục tài liệu tham khảo, báo cáo tổng hợp bao gồm các nội dung sau:

Chương 1: Cơ sở pháp lý và cơ sở khoa học của việc hỗ trợ các tổ chức của NLĐ tại doanh nghiệp.

Chương 2: Cơ sở thực tiễn của việc xây dựng cơ chế, thiết chế hỗ trợ các tổ chức của NLĐ tại doanh nghiệp.

Chương 3: Đề xuất giải pháp xây dựng các cơ chế, thiết chế hỗ trợ các tổ chức của NLĐ tại doanh nghiệp.

4. Nội dung chính của đề tài

Chương 1: Cơ sở pháp lý và cơ sở khoa học của việc hỗ trợ các tổ chức của người lao động tại doanh nghiệp. Chương này tập trung làm rõ các khái niệm nền tảng về quyền tổ chức, tổ chức của người lao động, cùng bản chất, nội dung và cách thức của cơ chế, thiết chế hỗ trợ. Quyền liên kết của người lao động được khẳng định là nhu cầu tất yếu để tạo sức mạnh đối trọng với người sử dụng lao động, được quy định rõ trong các tiêu chuẩn lao động quốc tế (Công ước 87, 98 của ILO), các hiệp định CPTPP, EVFTA và các chủ trương, nghị quyết của Đảng như Chỉ thị 37-CT/TW, Nghị quyết 06-NQ/TW. Tổ chức của người lao động tại doanh nghiệp theo Bộ luật Lao động 2019 hoạt động bình đẳng với công đoàn cơ sở, có các quyền cốt lõi như đối thoại, thương lượng tập thể và đình công. Bản chất của việc hỗ trợ là sự giúp đỡ có chủ đích, có sự hậu thuẫn và quản lý từ Nhà nước thông qua hai hình thức chính là hỗ trợ tài chính và hỗ trợ kỹ thuật (tư vấn, tập huấn nâng cao năng lực quản trị nội bộ, năng lực quan hệ lao động, trung gian hòa giải). Báo cáo phân biệt rõ hỗ trợ với hành vi thao túng, trục lợi, đồng thời nhấn mạnh mối quan hệ mật thiết giữa hỗ trợ và quản lý nhà nước. Các chủ thể hợp pháp tham gia hỗ trợ bao gồm cơ quan quản lý nhà nước (Bộ, Sở, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội, Ban quản lý khu công nghiệp), các tổ chức chính trị - xã hội (Công đoàn, Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên) và các tổ chức đăng ký hợp pháp khác. Ngoài ra, chương này cũng tổng hợp kinh nghiệm quốc tế về cơ chế sàng lọc, đăng ký, kiểm tra tài chính của các quốc gia như Thụy Điển, Indonesia, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, Philippines và bài học kinh nghiệm từ Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam.

Chương 2: Cơ sở thực tiễn của việc xây dựng cơ chế, thiết chế hỗ trợ các tổ chức của người lao động tại doanh nghiệp. Nội dung chương hai trình bày kết quả khảo sát thực tế tại bốn tỉnh, thành phố (Hà Nội, Bắc Ninh, Đồng Nai, Bình Dương) về nhận thức và nhu cầu của người lao động. Kết quả chỉ ra nhu cầu tự nhiên và tất yếu của người lao động trong việc thành lập, gia nhập tổ chức đại diện tại doanh nghiệp, đồng thời đưa ra các dự báo cụ thể về số lượng, quy mô, đặc điểm hoạt động cũng như nhu cầu hỗ trợ kỹ thuật, tài chính của các tổ chức này trong bối cảnh mới. Báo cáo tiến hành phân tích, đánh giá sâu điều kiện và khả năng hỗ trợ thực tế của các thiết chế hiện nay bao gồm cơ quan nhà nước, các cấp Công đoàn Việt Nam, Đoàn Thanh niên, các tổ chức phi chính phủ, văn phòng luật sư, công ty tư vấn, cùng đội ngũ hòa giải viên và trọng tài viên lao động. Đặc biệt, chương này tập trung phân tích các nguy cơ lợi dụng danh nghĩa hỗ trợ để phục vụ các mục đích ngoài quan hệ lao động, bao gồm hành vi thao túng từ phía người sử dụng lao động, trục lợi về mặt kinh tế và lợi dụng vào mục đích chính trị. Từ đó, báo cáo đưa ra đánh giá tổng thể về những thuận lợi, khó khăn và các nguyên nhân căn cốt trong việc xây dựng cơ chế, thiết chế hỗ trợ tổ chức của người lao động.

Chương 3: Đề xuất giải pháp xây dựng các cơ chế, thiết chế hỗ trợ các tổ chức của người lao động tại doanh nghiệp. Trên cơ sở bối cảnh kinh tế - xã hội, tình hình lao động - việc làm, yêu cầu tinh gọn bộ máy hệ thống chính trị và hội nhập quốc tế, chương ba đưa ra các quan điểm, mục tiêu và nguyên tắc xây dựng giải pháp. Đề tài đề xuất mô hình tổng thể các cơ chế, thiết chế hỗ trợ tổ chức của người lao động tại doanh nghiệp. Về mặt cơ chế, đề tài đề xuất cụ thể các giải pháp hỗ trợ quá trình thành lập, đăng ký hoạt động; hỗ trợ tăng cường năng lực quản trị và quan hệ lao động; hỗ trợ kỹ thuật trực tiếp cho các quá trình đối thoại, thương lượng tập thể, giải quyết tranh chấp; và hỗ trợ về mặt thông tin, dữ liệu phục vụ tổ chức của người lao động. Về mặt thiết chế, đề tài định hình rõ cấu trúc và chức năng của hệ thống tổ chức thực hiện hỗ trợ. Nhằm đảm bảo hệ thống vận hành hiệu quả, báo cáo đề xuất nhóm giải pháp đồng bộ về thể chế, kiện toàn bộ máy, phát triển nguồn nhân lực và cơ chế tài chính. Cuối cùng, chương ba đưa ra lộ trình cụ thể cùng các điều kiện thực hiện bắt buộc cho giai đoạn 2021-2025 để đảm bảo tính khả thi của các đề xuất.

Thành viên đề tài:

ThS. Nguyễn Thị Yến, Trung tâm Hỗ trợ phát triển QHLĐ TS. Vũ Minh Tiến, Viện Công nhân – Công đoàn TS. Đào Xuân Hội, Trường Đại học Lao động – Xã hội ThS. Ngô Hoàng, Vụ Pháp Chế ThS. Phạm Thị Chung, Vụ Hợp tác – Quốc tế ThS. Phạm Huy Tú, Viện Khoa học - Lao động và Xã hội ThS. Bùi Thị Hoàn, Cục QHLĐ và Tiền lương CN. Phạm Thị Minh Nguyệt, Cục QHLĐ và Tiền lương CN. Nguyễn Thị Phương Nga, Trung tâm Hỗ trợ phát triển QHLĐ

Từ khóa: Người lao động Cơ chế Thiết chế Hỗ trợ Tổ chức Doanh nghiệp Giai đoạn 2021 – 2025