Xây dựng Bộ tiêu chí cơ bản giám sát, đánh giá hội nhập quốc tế về lao động và xã hội

Chủ nhiệm: ThS. Nguyễn Thị Bích Thúy

Năm đăng ký: 2020

Năm nghiệm thu: 2021

Tóm tắt:

1. Tính cấp thiết của đề tài

Hội nhập quốc tế là chủ trương lớn, nhất quán và xuyên suốt của Đảng và Nhà nước Việt Nam, đóng vai trò then chốt trong công cuộc đổi mới, phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao vị thế quốc gia. Trong lĩnh vực lao động và xã hội, Chính phủ đã ban hành Chiến lược hội nhập quốc tế đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 với mục tiêu đưa lĩnh vực này đạt trình độ các nước ASEAN-6 vào năm 2020 và bắt kịp nhóm ASEAN-4 vào năm 2025. Nhằm cụ thể hóa chiến lược trên, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội đã phê duyệt Kế hoạch tổng thể tại Quyết định số 1825/QĐ-LĐTBXH, trong đó nhấn mạnh yêu cầu cấp bách về việc xây dựng cơ chế điều phối, giám sát và đánh giá tiến độ thực hiện một cách hiệu quả. Trước bối cảnh hội nhập sâu rộng và xu thế coi trọng công tác giám sát, đánh giá như một công cụ quản lý hữu hiệu của Chính phủ, việc thực hiện “Đề án xây dựng bộ tiêu chí cơ bản giám sát, đánh giá hội nhập quốc tế về lao động - xã hội” là hoàn toàn cần thiết và có ý nghĩa thực tiễn cao.

2. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chung:

Đề xuất bộ tiêu chí cơ bản về giám sát, đánh giá hội nhập quốc tế về lao động và xã hội phục vụ triển khai có hiệu quả Kế hoạch tổng thể triển khai Chiến lược hội nhập quốc tế về lao động và xã hội đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030.

Mục tiêu cụ thể:

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về giám sát, đánh giá; Bộ tiêu chí giám sát, đánh giá hội nhập quốc tế về lao động và xã hội; Bài học từ kinh nghiệm quốc tế trong xây dựng và triển khai giám sát, đánh giá về hội nhập quốc tế nói chung và trong lĩnh vực lao động-xã hội nói riêng;

- Thực trạng giám sát, đánh giá và tiêu chí giám sát, đánh giá hội nhập quốc tế về lao động-xã hội giai đoạn 2016-2020;

- Đề xuất Bộ Tiêu chí cơ bản giám sát, đánh giá hội nhập quốc tế về lao động và xã hội giai đoạn 2021-2025;

- Đề xuất các khuyến nghị về giải pháp triển khai có hiệu quả Bộ tiêu chí cơ bản giám sát, đánh giá hội nhập quốc tế về lao động và xã hội giai đoạn 2021-2025.

3. Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, báo cáo tổng hợp bao gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về giám sát, đánh giá hội nhập quốc tế về lao động và xã hội.

Chương 2: Thực trạng giám sát, đánh giá hội nhập quốc tế về lao động và xã hội giai đoạn 2016-2030.

Chương 3: Xây dựng bộ tiêu chí cơ bản giám sát, đánh giá hội nhập quốc tế về lao động và xã hội giai đoạn 2021-2025.

4. Nội dung chính của đề tài

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về giám sát, đánh giá hội nhập quốc tế về lao động và xã hội.

Nội dung chương này tập trung làm rõ hệ thống khái niệm, nội hàm về hội nhập quốc tế và hội nhập quốc tế về lao động – xã hội dưới góc độ là quá trình gắn kết quốc gia với cộng đồng quốc tế qua các cơ chế song phương và đa phương. Song song đó, báo cáo phân định rõ hai hoạt động liên quan nhưng có chức năng khác nhau là "giám sát" (thu thập dữ liệu định kỳ theo dõi tiến độ) và "đánh giá" (xem xét hệ thống, khách quan tính phù hợp, hiệu quả, tác động, tính bền vững). Đề tài đã phân tích và áp dụng linh hoạt nguyên tắc SMART (Đơn giản, Đo lường được, Khả thi, Tin cậy/Phù hợp, Thời hạn) cùng các mô hình quốc tế như CREAM của Ngân hàng Thế giới để thiết lập quy trình lựa chọn tiêu chí gồm 5 bước chặt chẽ. Khung phân tích nội dung được giới hạn theo 5 lĩnh vực trọng tâm của Quyết định số 145/QĐ-TTg bao gồm: hoàn thiện thể chế, lao động - việc làm, giáo dục nghề nghiệp, an sinh xã hội, và hội nhập ASEAN. Cuối cùng, chương một đúc rút các bài học kinh nghiệm giá trị từ các mô hình như Bộ tiêu chí hội nhập khu vực CAREC, hệ thống quản lý lao động ngoài nước của Philippines, bộ tiêu chí hội nhập người di cư của OECD, và Khung giám sát Kế hoạch tổng thể Cộng đồng Văn hóa – Xã hội ASEAN (ASCC) đến năm 2025 để áp dụng phù hợp vào thực tiễn Việt Nam.

Chương 2: Thực trạng giám sát, đánh giá hội nhập quốc tế về lao động và xã hội giai đoạn 2016-2030.

Chương hai tập trung rà soát và đánh giá một cách toàn diện thực trạng xây dựng, triển khai các tiêu chí giám sát, đánh giá trong lĩnh vực lao động và xã hội suốt giai đoạn 2016–2020. Báo cáo đi sâu phân tích việc thực hiện trên cả 5 lĩnh vực then chốt bao gồm thể chế (với các trường hợp điển hình về nội luật hóa như Bộ luật Lao động sửa đổi 2019 và Luật người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng 2020), lao động - việc làm, giáo dục nghề nghiệp, an sinh xã hội, và hội nhập ASEAN. Thông qua việc phân tích các chỉ tiêu thống kê ngành, chỉ tiêu phát triển bền vững của Việt Nam (VSDGs) và chỉ tiêu ASEAN, đề tài khẳng định những thành công bước đầu trong việc ứng dụng công cụ giám sát đánh giá phục vụ quản lý. Tuy nhiên, báo cáo cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế, tồn tại cốt lõi: các nghiên cứu về giám sát đánh giá còn mang tính rời rạc, chủ yếu thí điểm ở phạm vi hẹp mà chưa có tính đồng bộ, thống nhất cho toàn ngành. Đặc biệt, giai đoạn này hoàn toàn khuyết thiếu một công trình nghiên cứu chuyên sâu hay một bộ tiêu chí tổng thể, thống nhất dành riêng cho công tác giám sát, đánh giá hội nhập quốc tế về lao động – xã hội, mà nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ cả yếu tố chủ quan lẫn khách quan trong tổ chức thực hiện.

Chương 3: Xây dựng bộ tiêu chí cơ bản giám sát, đánh giá hội nhập quốc tế về lao động và xã hội giai đoạn 2021-2025.

Trên cơ sở lý luận và đánh giá thực trạng, chương ba tiến hành xác lập quan điểm, định hướng và các ưu tiên then chốt của Việt Nam trong tình hình mới, đồng thời làm rõ yêu cầu, căn cứ để thiết kế Bộ tiêu chí cho giai đoạn 2021–2025. Trọng tâm của chương là việc cấu trúc thành công Khung Bộ tiêu chí cơ bản gồm 4 phân nhóm chỉ số đo lường toàn diện theo chu trình chính sách: Chỉ số giám sát đầu vào (Input) nhằm xây dựng kế hoạch, Chỉ số giám sát tiến trình thực hiện, Chỉ số giám sát kết quả (đầu ra - Output) theo 5 lĩnh vực chuyên ngành, và Chỉ số đánh giá hiệu quả, tác động (Result & Impact) dài hạn của Chiến lược hội nhập. Bộ tiêu chí này quy định rõ ràng từ tên tiêu chí, chỉ số phản ánh, phương pháp tính toán cho đến nguồn số liệu phối hợp. Nhằm bảo đảm tính khả thi khi đưa vào áp dụng, chương ba khép lại bằng việc đề xuất hệ thống các khuyến nghị giải pháp triển khai và điều kiện áp dụng chi tiết cho từng lĩnh vực chuyên sâu, từ hoàn thiện thể chế, lao động – việc làm, giáo dục nghề nghiệp, an sinh xã hội đến hợp tác trong khuôn khổ khối ASEAN.

Thành viên đề tài:

ThS. Tống Thị Mai Hồng, Viện Khoa học Lao động và Xã hội TS. Bùi Thái Quyên, Viện Khoa học Lao động và Xã hội TS. Hà Thị Minh Đức, Vụ Hợp tác quốc tế ThS. Nguyễn Khắc Tuấn, Viện Khoa học Lao động và Xã hội ThS. Hoàng Thu Hằng, Viện Khoa học Lao động và Xã hội ThS. Nguyễn Bao Cường, Viện Khoa học Lao động và Xã hội ThS. Đào Ngọc Nga, Viện Khoa học Lao động và Xã hội TS. Nguyễn Việt Cường, Vụ Kế hoạch-Tài chính

Từ khóa: Tiêu chí Bộ tiêu chí Cơ bản Giám sát Đánh giá Hội nhập quốc tế Lao động Xã hội Việt Nam