Nghiên cứu đề xuất giải pháp đào tạo giáo viên dạy nghề tại các trường đại học sư phạm kỹ thuật theo chuẩn giảng viên dạy trình độ cao đẳng nghề

Chủ nhiệm: TS. Phan Sỹ Nghĩa

Năm đăng ký: 2013

Năm nghiệm thu: 2014

Tóm tắt:

1. Tính cấp thiết của đề tài

Chiến lược phát triển Dạy nghề giai đoạn 2011 – 2020, xác định: giai đoạn 2011 - 2015 đào tạo mới trình độ cao đẳng nghề, trung cấp nghề khoảng 2,1 triệu người và đến năm 2020 là 2,9 triệu người. Vì vậy, đến năm 2015, ngành dạy nghề cần có 51.000 giáo viên dạy nghề, trong đó dạy cao đẳng nghề 13.000 người, đến năm 2020 có 77.000 giáo viên dạy nghề, trong đó có khoảng 28.000 người dạy cao đẳng nghề. Nhằm có được đội ngũ giảng viên trên, các trường sư phạm kỹ thuật cần tăng cường đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên dạy nghề để đạt số lượng cũng như nâng cao về chất lượng.

Để đáp ứng được yêu cầu trên, cần chuẩn hóa đội ngũ giáo viên dạy nghề nhất là các nghề trọng điểm về kỹ năng nghề và năng lực sư phạm của các nước tiên tiến trong khu vực ASEAN và các nước phát triển trên thế giới. 100% số giáo viên này phải đạt chuẩn của các nước tương ứng vào năm 2014.

Đào tạo giáo viên dạy nghề trong các trường sư phạm kỹ thuật nhằm đáp ứng những yêu cầu ngày càng tăng về số lượng cũng như chất lượng cho các cơ sở dạy nghề. Theo chuẩn giảng viên dạy nghề, để giảng dạy chương trình mô đun ở trình độ cao đẳng nghề, giảng viên dạy nghề cần có kỹ năng nghề tương đương trình độ cao đẳng nghề hoặc bậc 5/7, bậc 4/6 trở lên hoặc là nghệ nhân cấp quốc gia; họ thực hiện thành thạo các kỹ năng của nghề được phân công giảng dạy và tổ chức thành thạo lao động sản xuất, dịch vụ nghề được phân công giảng dạy.

Hiện nay, quá trình đào tạo, bồi dưỡng giáo viên dạy nghề, trong đó có đào tạo kỹ năng nghề ở các trường sư phạm kỹ thuật còn có những hạn chế nhất định về chương trình, phương pháp dạy học, phương thức xã hội hóa các nguồn lực cho luyện tập kỹ năng nghề của sinh viên. Các công trình nghiên cứu trước đây chưa đề cập đến các giải pháp đào tạo GVDN tại các trường đại học sư phạm kỹ thuật theo chuẩn giảng viên dạy trình độ cao đẳng nghề. Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài là hết sức cần thiết.

2. Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu đề xuất cơ sở lý luận và giải pháp đào tạo đào tạo giáo viên theo chuẩn giảng viên dạy trình độ cao đẳng nghề.

3. Kết cấu của đề tài: Gồm 3 chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về đào tạo giáo viên dạy nghề theo chuẩn giảng viên dạy trình độ cao đẳng nghề.

Chương 2: Thực trạng đào tạo giáo viên dạy nghề tại các trường đại học Sư phạm kỹ thuật.

Chương 3: Các giải pháp đào tạo giáo viên dạy nghề tại các trường đại học Sư phạm kỹ thuật theo chuẩn giảng viên dạy trình độ cao đẳng nghề.

4. Nội dung chính của đề tài

4.1. Chương 1: Cơ sở lý luận về đào tạo giáo viên dạy nghề theo chuẩn giảng viên dạy trình độ cao đẳng nghề

Đề tài tập trung hệ thống hóa các khái niệm cơ bản về nghề, dạy nghề và giáo viên dạy nghề theo Luật Giáo dục và Luật Dạy nghề. Điểm cốt lõi là phân định chức danh giáo viên (dạy trình độ sơ cấp, trung cấp) và giảng viên (dạy trình độ cao đẳng nghề) dựa trên Thông tư 30/2010/TT-BLĐTBXH.

Đề tài phân tích sâu mô hình hoạt động của giáo viên dạy nghề (GVDN) bao gồm 5 hoạt động chính: giảng dạy, giáo dục học sinh, nghiên cứu ứng dụng công nghệ, học tập bồi dưỡng và hoạt động xã hội. Trên cơ sở đó, các tiêu chuẩn chuẩn giảng viên cao đẳng nghề được luận giải qua ba trụ cột:

Trình độ chuyên môn: Bằng đại học chuyên ngành phù hợp, trình độ ngoại ngữ và tin học bậc B, nắm vững thực tiễn sản xuất và công nghệ mới.

Kỹ năng nghề: Tương đương trình độ cao đẳng nghề hoặc kỹ năng nghề quốc gia bậc 2 trở lên, thực hiện thành thạo các kỹ năng nghề và tổ chức lao động sản xuất.

Năng lực sư phạm: Gồm 9 tiêu chí từ lập kế hoạch, soạn giáo án đến kiểm tra đánh giá và xây dựng môi trường học tập.

Bên cạnh đó, đề tài tổng kết kinh nghiệm quốc tế từ các nước ASEAN, Đức, Úc và Hàn Quốc, rút ra bài học về việc coi trọng kỹ năng thực hành, yêu cầu giáo viên định kỳ thực tập tại cơ sở sản xuất để cập nhật kiến thức thực tế.

4.2. Chương 2: Thực trạng đào tạo giáo viên dạy nghề tại các trường đại học Sư phạm kỹ thuật

Qua khảo sát 5 trường sư phạm kỹ thuật trọng điểm trên cả nước, đề tài đánh giá:

Về chuẩn đầu ra: Các trường đã xây dựng chuẩn dựa trên kiến thức, kỹ năng và thái độ, bắt đầu tiếp cận mô hình CDIO (như ĐH SPKT TP.HCM). Tuy nhiên, việc đánh giá đạt chuẩn còn thiếu các chỉ báo cụ thể và chưa bám sát tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia.

Về chương trình và phương thức đào tạo: Tồn tại 3 mô hình chính: đào tạo từ học sinh tốt nghiệp THPT, đào tạo liên thông và mô hình 2 giai đoạn (kỹ sư sau đó bồi dưỡng sư phạm). Hạn chế lớn nhất là chương trình vẫn nặng lý thuyết, tách rời giữa lý thuyết và thực hành sư phạm, khả năng thực hành nghề của sinh viên sau tốt nghiệp chưa đáp ứng hoàn toàn yêu cầu thực tế.

Về đội ngũ và cơ sở vật chất: Mặc dù cơ sở vật chất được đầu tư nhưng chưa tương thích hoàn toàn với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ sản xuất. Kỹ năng thực hành nghề của một bộ phận giảng viên còn yếu, ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo kỹ năng cho sinh viên. Kết quả khảo sát tại ĐH SPKT Nam Định cho thấy cơ sở dạy nghề chưa thật sự hài lòng với khả năng tự nghiên cứu và cập nhật công nghệ mới của giáo sinh mới tốt nghiệp.

4.3. Chương 3: Các giải pháp đào tạo giáo viên dạy nghề theo chuẩn giảng viên dạy trình độ cao đẳng nghề

Đề tài đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ và mang tính đột phá:

Đề xuất mã ngành cấp IV: Kiến nghị Bộ Giáo dục & Đào tạo bổ sung mã ngành "Đào tạo giáo viên dạy nghề" (Mã 521403) để chính thức hóa và chuẩn hóa chương trình khung cho GVDN.

Hoàn thiện chuẩn đầu ra theo tiếp cận CDIO: Xây dựng chuẩn dựa trên khảo sát thị trường, bao gồm 4 khối: kiến thức chuyên ngành, kỹ năng cá nhân, kỹ năng xã hội và năng lực hình thành - thiết kế - thực hiện - vận hành (C-D-I-O).

Đổi mới chương trình khung: Thiết kế theo học chế tín chỉ với 17 tín chỉ sư phạm (13 bắt buộc, 4 tự chọn), tập trung vào các môn học thiết thực như Tâm lý học nghề nghiệp, Kỹ năng và phương pháp dạy nghề, Thực tập sư phạm.

Nâng cao năng lực thực hành: Tăng thời lượng thực hành lên 22 tín chỉ/130 tín chỉ toàn khóa. Thành lập Trung tâm đánh giá kỹ năng nghề quốc gia tại các trường SPKT để sát hạch và cấp chứng chỉ kỹ năng thực hành cho sinh viên trước khi tốt nghiệp.

Bồi dưỡng giảng viên dạy thực hành: Yêu cầu giảng viên đạt chuẩn kỹ năng nghề quốc gia bậc 3 trở lên thông qua việc tự bồi dưỡng, thực tế tại doanh nghiệp và áp dụng các phương pháp dạy học tiên tiến (như phương pháp 4D, dự án).

Thí điểm tại ĐH SPKT Nam Định: Lộ trình 16 bước đánh giá kỹ năng nghề cho sinh viên và bồi dưỡng giảng viên đã cho kết quả khả quan, với 631 sinh viên tham gia đánh giá đạt yêu cầu.

Thành viên đề tài:

ThS. Nguyễn Thế Mạnh, Thư ký, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Nam Định; TS. Trần Văn Khiêm, Thành viên, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Nam Định; TS. Nguyễn Trƣờng Giang, Thành viên, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Nam Định; TS. Nguyễn Văn Hùng, Thành viên, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Nam Định; TS. Nguyễn Ngọc Hùng, Thành viên, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Nam Định.

Từ khóa: Đào tạo giáo viên dạy nghề Sư phạm kỹ thuật Chuẩn giảng viên dạy cao đẳng nghề Kỹ năng nghề Năng lực sư phạm