Nâng cao hiệu quả gắn kết giữa các cơ sở đào tạo và doanh nghiệp trong đào tạo và sử dụng lao động qua đào tạo

Chủ nhiệm: PGS.TS Nguyễn Bá Ngọc

Năm đăng ký: 2017

Năm nghiệm thu: 2018

Tóm tắt:

1. Sự cần thiết triển khai nghiên cứu

a. Từ thực trạng hệ thống các cơ sở đào tạo và mức độ đáp ứng so với yêu cầu của người sử dụng:

Những năm gần đây, hệ thống giáo dục nghề nghiệp (GDNN) Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu lớn: mạng lưới các cơ sở GDNN phát triển rộng khắp trên cả nước, năng lực đào tạo của các cơ sở ngày càng tăng lên với chất lượng được cải thiện. Tuy nhiên, các cơ sở GDNN tại Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế trong đáp ứng các yêu cầu nhân lực có chất lượng, nhất là một số ngành kinh tế mũi nhọn, lĩnh vực đòi hỏi công nghệ, kỹ thuật cao. Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này là do thiếu sự tham gia tích cực của doanh nghiệp trong quá trình đào tạo, mối liên kết giữa các cơ sở đào tạo và doanh nghiệp còn lỏng lẻo, chưa thực sự hỗ trợ cho nhau trong việc cung cấp và sử dụng nhân lực có chuyên môn kỹ thuật (CMKT).

b. Từ thực trạng chất lượng đào tạo, sử dụng lao động và sự gắn kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp:

Tỉ lệ lao động có chuyên môn kĩ thuật có bằng cấp/chứng chỉ của Việt Nam còn thấp, năng suất lao động thấp. Theo đánh giá của ILO công bố trong năm 2014, năng suất của lao động Việt Nam thuộc nhóm thấp ở Châu Á - Thái Bình Dương và ở ASEAN. Thực trạng này đòi hỏi các cơ sở đào tạo ở Việt Nam phải có những thay đổi mạnh mẽ để nâng cao chất lượng, đào tạo gắn với nhu cầu xã hội. Từ đó thu hẹp dần khoảng cách giữa khả năng đáp ứng nguồn nhân lực và những yêu cầu từ phía các đơn vị sử dụng lao động trong nước và thế giới.

c. Từ thực trạng thực hiện các cơ chế, chính sách hỗ trợ gắn kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp:

Luật Doanh nghiệp được ban hành (11/2014) tạo điều kiện cho các doanh nghiệp Việt Nam hình thành và phát triển rất nhanh. Do đó để nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng nhu cầu phát triển, các doanh nghiệp phải nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, trong đó có việc gia tăng nguồn lao động qua đào tạo. Mặt khác, Luật GDNN có hiệu lực tháng 7/2015 cũng quy định trách nhiệm của doanh nghiệp trong hoạt động GDNN bao gồm tự tổ chức đào tạo, bồi dưỡng cho lao động của doanh nghiệp; phối hợp với cơ sở dạy nghề (CSDN) để cùng đào tạo, đặt hàng đào tạo; đồng thời trực tiếp tham gia vào các hoạt động đào tạo nghề nghiệp (xây dựng tiêu chuẩn kỹ năng nghề, xác định danh mục nghề, xây dựng chương trình đào tạo, đánh giá kết quả học tập của người học nghề…). Do đó, doanh nghiệp cũng cần có những thay đổi trong định hướng phát triển gắn với việc đào tạo và sử dụng lao động có CMKT.

d. Từ yêu cầu làm rõ các mối quan hệ cơ bản, biện chứng trong quá trình nghiên cứu nâng cao hiệu quả gắn kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp trong đào tạo và sử dụng lao động qua đào tạo

Phát triển mối liên kết giữa các cơ sở đào tạo và doanh nghiệp là yếu tố cốt lõi trong việc xây dựng hệ thống giáo dục - đào tạo gắn liền yêu cầu thực tiễn, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của TTLĐ, của xã hội. Nghị quyết 29/TW về Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đào tạo cũng xác định một trong các giải pháp phát triển giáo dục đào tạo là “Khuyến khích các doanh nghiệp, cá nhân sử dụng lao động tham gia hỗ trợ hoạt động đào tạo”. Do đó, cả cơ sở đào tạo và doanh nghiệp cần thiết phải thiết lập và tăng cường mối quan hệ gắn kết trong đào tạo và sử dụng lao động qua đào tạo bằng nhiều phương thức khác nhau để đảm bảo lợi ích cho cả hai bên và xã hội.Vì vậy, việc nghiên cứu làm rõ khung logic và phân tích, đề xuất các giải pháp “Nâng cao hiệu quả gắn kết giữa các cơ sở đào tạo và doanh nghiệp trong đào tạo và sử dụng lao động qua đào tạo” là rất cấp thiết, phù hợp với yêu cầu thực tiễn phát triển giáo dục - đào tạo và phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam hiện nay.

2. Mục tiêu chung và mục tiêu cụ thể

2.1. Mục tiêu chung

Cung cấp luận cứ khoa học về hiệu quả gắn kết giữa các cơ sở đào tạo và doanh nghiệp trong đào tạo và sử dụng lao động qua đào tạo và đề xuất những giải pháp chính sách tăng cường hợp tác, liên kết trong đào tạo và sử dụng lao động qua đào tạo giữa các cơ sở đào tạo và doanh nghiệp.

2.2. Mục tiêu cụ thể

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về nâng cao hiệu quả gắn kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp trong đào tạo và sử dụng lao động qua đào tạo.

- Tổng quan kinh nghiệm quốc tế về nâng cao hiệu quả gắn kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp trong đào tạo và sử dụng lao động qua đào tạo.

- Phân tích hiệu quả gắn kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp trong đào tạo và sử dụng lao động qua đào tạo.

- Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả gắn kết giữa các cơ sở đào tạo và doanh nghiệp trong đào tạo và sử dụng lao động qua đào tạo.

3. Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu và kết luận, đề tài được kết cấu thành 3 chương:

Chương 1: Cơ sở khoa học về nâng cao hiệu quả gắn kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp trong đào tạo và sử dụng lao động qua đào tạo.

Chương 2: Đánh giá thực trạng hiệu quả gắn kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp trong đào tạo và sử dụng lao động qua đào tạo.

Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả gắn kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp trong đào tạo và sử dụng lao động qua đào tạo.

4. Nội dung chính của đề tài

4.1. Chương 1, đề tài đi vào luận giải cơ sở khoa học về nâng cao hiệu quả gắn kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp trong đào tạo và sử dụng lao động qua đào tạo:

Hệ thống hóa một số vấn đề lý luận chung: Định hình, làm rõ hệ thống các khái niệm và công cụ nghiên cứu liên quan đến sự phối hợp giữa nhà trường và đơn vị sử dụng lao động.

Xây dựng khung phân tích lý thuyết: Chỉ ra nội hàm bản chất của sự gắn kết, đồng thời xác định các nhóm nhân tố cơ bản mang tính cốt lõi có tác động trực tiếp đến mối quan hệ gắn kết giữa nhà trường và doanh nghiệp trong suốt quá trình đào tạo lẫn sử dụng nguồn nhân lực qua đào tạo.

4.2. Chương 2, đề tài đánh giá thực trạng hiệu quả gắn kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp trong đào tạo và sử dụng lao động qua đào tạo:

Sử dụng hệ thống tài liệu và nguồn số liệu thứ cấp minh chứng khách quan, bao gồm: Số liệu của Tổng cục Thống kê (TCTK), kết quả từ cuộc điều tra nhu cầu sử dụng lao động của Cục Việc làm thực hiện năm 2017, và báo cáo khảo sát tình hình việc làm của học sinh tốt nghiệp do Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp công bố năm 2017 (cùng một số tư liệu khoa học khác).

Kết hợp khảo sát, phân tích thực địa: Ban chủ nhiệm đề tài đã tiến hành điều tra phân tích thực chất tại 04 địa bàn trọng điểm bao gồm Hà Nội, Bắc Ninh, Bắc Giang và Nghệ An nhằm bóc tách toàn diện thực trạng, bản chất mối quan hệ gắn kết giữa nhà trường và doanh nghiệp trong việc đào tạo cũng như sử dụng lao động sau đào tạo trên thực tế hiện nay.

4.3. Chương 3, đề tài đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả gắn kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp trong đào tạo và sử dụng lao động qua đào tạo:

Xác lập 03 quan điểm nền tảng để làm căn cứ đề xuất giải pháp:

Thứ nhất, khẳng định việc gắn kết giữa nhà trường và doanh nghiệp hoàn toàn là một nhu cầu tự thân và mang tính khách quan để đảm bảo cho sự tồn tại, phát triển vững chắc của cả hai bên.

Thứ hai, định vị mối quan hệ gắn kết giữa hai thực thể này là một phân hệ có tầm quan trọng đặc biệt nằm trong tổng thể hệ thống phát triển kinh tế - xã hội chung của đất nước.

Thứ ba, xác định rõ mục tiêu cuối cùng của sự gắn kết nhà trường - doanh nghiệp chính là phục vụ hiệu quả cho công tác đào tạo và sử dụng lực lượng lao động qua đào tạo, hướng tới đáp ứng đầy đủ những đòi hỏi khắt khe của xu thế phát triển mới.

Hệ thống các nhóm giải pháp và kiến nghị trọng tâm:

Đề xuất triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp toàn diện tác động từ phía các chủ thể chính (nhà trường, doanh nghiệp) cho đến việc cải thiện môi trường và các điều kiện cần thiết tạo sự gắn kết.

Về phương thức hành động: Tập trung đổi mới nội dung, phương thức và nâng cao mức độ liên kết; tăng cường thúc đẩy mạnh mẽ các động cơ thúc đẩy dựa trên lợi ích song phương và hình ảnh thương hiệu của các bên; từng bước hạn chế, triệt tiêu các rào cản nội bộ cũng như thu hẹp khoảng cách về khả năng đáp ứng của cả nhà trường lẫn doanh nghiệp.

Kiến nghị xây dựng cụ thể bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả gắn kết dựa trên góc nhìn đa chiều từ phía các cơ sở Giáo dục nghề nghiệp (GDNN), phía doanh nghiệp, phía người học trực tiếp và toàn xã hội nói chung trong quá trình sử dụng lao động.

Nhấn mạnh điều kiện cốt lõi mang tính tiên quyết để nâng cao hiệu quả thực chất của việc liên kết chính là phải thay đổi, nâng cao nhận thức của hai chủ thể chính cùng toàn thể xã hội.

Thành viên đề tài:

Ths Nguyễn Thị Hoàng Nguyên, Viện Khoa học Lao động và Xã hội; TS Nguyễn Trung Hưng, Viện Khoa học Lao động và Xã hội TS Nguyễn Quang Việt, Viện Nghiên cứu Khoa học dạy nghề TS Phạm Đức Vinh, Trường CĐN Công nghiệp Hà Nội KS Nguyễn Văn Thịnh, Công ty Cao su Sao Vàng Ths Lê Thị Lương, Viện Khoa học Lao động và Xã hội TS Bùi Đức Tú, Trường CĐN Ninh Thuận

Từ khóa: Cơ sở đào tạo Doanh nghiệp Đào tạo