Giải pháp nâng cao chất lượng việc làm trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

Chủ nhiệm: TS. Nguyễn Thị Hoa Tâm

Năm đăng ký: 2019

Năm nghiệm thu: 2019

Tóm tắt:

1. Tính cấp thiết của đề tài

Chất lượng việc làm là chỉ tiêu tổng hợp phản ánh sự phát triển của thị trường lao động, trình độ của lực lượng lao động và sự tiến bộ xã hội. Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng, khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đóng vai trò đặc biệt quan trọng khi tạo việc làm cho hàng triệu lao động và đóng góp lớn vào GDP cũng như giá trị xuất nhập khẩu. Dù vậy, phần lớn các dự án FDI tại Việt Nam hiện nay vẫn tập trung vào các khâu gia công, lắp ráp công đoạn cuối, thâm dụng lao động lớn và sử dụng công nghệ ở mức trung bình hoặc trung bình tiên tiến. Thực trạng này ảnh hưởng trực tiếp đến điều kiện lao động, thu nhập và cơ hội phát triển của người lao động. Bên cạnh đó, định hướng chiến lược của Nhà nước đang dịch chuyển theo hướng thu hút các dự án FDI "chất lượng", giảm gia công để nâng cao giá trị gia tăng và hướng tới việc làm bền vững. Về mặt lý luận, các nghiên cứu trong nước về chất lượng việc làm còn hạn chế ở một số khía cạnh như chưa tiếp cận từ tiêu chuẩn lao động quốc tế và thiếu tính hệ thống để so sánh xuyên quốc gia. Do đó, việc thực hiện đề tài này là hết sức cần thiết nhằm xây dựng một khung phân tích khoa học và đề xuất giải pháp thiết thực để nâng cao chất lượng việc làm trong khu vực FDI.

2. Mục tiêu nghiên cứu

Đề tài tập trung đánh giá chất lượng việc làm và nâng cao chất lượng việc làm trong các DN có vốn đầu tư nước ngoài ở VN.

Từ đó, những mục tiêu cụ thể sau đây được đặt ra:

+ Làm rõ cơ sở lý luận chất lượng việc làm trong các DN có vốn đầu tư nước ngoài (khái niệm, nội hàm, tiêu chí tác động).

+ Đánh giá thực trạng về chất lượng việc làm trong các DN có vốn đầu tư nước ngoài.

+ Các giải pháp để nâng cao chất lượng việc làm trong các DN có vốn đầu tư nước ngoài.

3. Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, mục lục và danh mục tài liệu tham khảo, báo cáo tổng hợp bao gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về nâng cao chất lượng việc làm trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

Chương 2: Đánh giá thực trạng chất lượng việc làm trong doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam

Chương 3: Giải pháp nâng cao chất lượng việc làm

4. Nội dung chính của đề tài

Chương 1: Cơ sở lý luận về nâng cao chất lượng việc làm trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

Nội dung chương này tập trung làm rõ các khái niệm nền tảng về chất lượng việc làm, được định nghĩa là một khái niệm đa chiều, phản ánh cảm nhận của người lao động về đặc đặc tính công việc, môi trường làm việc, phương pháp lao động và các lợi ích thu được từ việc làm. Đề tài tổng hợp các mô hình nghiên cứu trong và ngoài nước (như khung phân tích của ILO, Liên minh Châu Âu, Ủy ban kinh tế Liên hiệp quốc, chỉ số EJQI) và chỉ ra mối quan hệ mật thiết giữa chất lượng việc làm với khái niệm “việc làm thỏa đáng” (decent work). Chương 1 cũng đi sâu phân tích đặc điểm của doanh nghiệp FDI và hệ thống hóa các nhân tố ảnh hưởng đến nâng cao chất lượng việc làm ở hai góc độ: vĩ mô (thể chế kinh tế thị trường, trình độ phát triển của nền kinh tế, tốc độ tăng trưởng GDP, hệ thống tiêu chuẩn lao động quốc gia) và vi mô (tốc độ đầu tư vốn vào công nghệ, mối quan hệ với cấp trên và đồng nghiệp, kỹ năng của người lao động). Từ đó, nhóm tác giả đề xuất khung nghiên cứu gồm 5 thành phần cốt lõi để đo lường chất lượng việc làm trong doanh nghiệp FDI tại Việt Nam bao gồm: (1) Điều kiện lao động và cường độ làm việc; (2) Thu nhập và lợi ích từ công việc; (3) Sức khỏe và an ninh việc làm; (4) Cân bằng công việc và cuộc sống; (5) Các quyền cơ bản khác của người lao động.

Chương 2: Đánh giá thực trạng chất lượng việc làm trong doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam

Chương 2 phác họa bức tranh toàn cảnh về hoạt động của các doanh nghiệp FDI và thực trạng việc làm tại Việt Nam trong những năm qua. Mặc dù khu vực FDI đóng góp to lớn vào quy mô tạo việc làm (đặc biệt là lao động nữ ngành dệt may) và nâng cao thu nhập bình quân cho người lao động, tính ổn định và bền vững của việc làm trong khu vực này vẫn bị đánh giá thấp do áp lực năng suất lớn, nguy cơ sa thải cao đối với lao động lớn tuổi và tình trạng vi phạm pháp luật lao động, trốn đóng bảo hiểm của một bộ phận doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tiếp đó, chương này trình bày kết quả đánh giá thực chứng dựa trên bộ công cụ thang đo chi tiết thông qua mẫu khảo sát phân tích theo các thuộc tính giới tính, độ tuổi, số năm làm việc, quốc gia đầu tư, khu vực địa lý và thời gian tăng ca. Kết quả khảo sát làm rõ thực trạng 5 thành phần chất lượng việc làm, đồng thời kiểm định các yếu tố chi phối cho thấy có sự khác biệt rõ rệt mang ý nghĩa thống kê về tổng điểm chất lượng việc làm dưới tác động của yếu tố khu vực, yếu tố giới tính và số năm làm việc tại công ty của người lao động.

Chương 3: Giải pháp nâng cao chất lượng việc làm

Nội dung chương cuối phân tích bối cảnh thị trường lao động và dự báo những tác động mạnh mẽ của Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đến mô hình hoạt động của các doanh nghiệp FDI. Dựa trên quan điểm định hướng của Đảng và Nhà nước (trọng tâm là Nghị quyết số 50-NQ/TW của Bộ Chính trị về thu hút FDI có chọn lọc, ưu tiên công nghệ cao và bảo vệ môi trường), đề tài thiết lập hệ thống giải pháp đồng bộ từ các chủ thể khác nhau nhằm nâng cao chất lượng việc làm. Nhóm giải pháp từ phía doanh nghiệp FDI nhấn mạnh vào việc cải thiện điều kiện lao động, cân đối cường độ làm việc và xây dựng hệ thống thù lao, phúc lợi hợp lý. Nhóm giải pháp từ phía người lao động tập trung vào việc chủ động nâng cao kỹ năng nghề nghiệp, kỹ năng cốt lõi và nhận thức pháp lý để tăng năng suất lao động cũng như năng lực thương lượng. Cuối cùng, nhóm giải pháp từ phía cơ quan quản lý nhà nước về lao động chú trọng hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả giám sát thực thi luật pháp lao động, đẩy mạnh cơ chế đối thoại ba bên và xây dựng chiến lược đào tạo nguồn nhân lực thích ứng với bối cảnh mới.

Thành viên đề tài:

ThS. Nguyễn Quốc Thắng, Trường ĐH LĐXH (CS2) TS. Phạm Ngọc Thành Trường ĐH LĐXH (CS2) TS. Trần Ngọc Diễn Tạp chí Lao động và Xã hội ThS. Trần Quốc Việt Trường ĐH LĐXH (CS2) ThS. Vũ Phạm Dũng Hà Cục Việc làm TS. Lê Ngọc Thạnh Trường ĐH LĐXH (CS2) ThS. Lê Quang Anh Trường ĐH LĐXH (CS1) ThS. Văn Hữu Quang Nhật Trường ĐH LĐXH (CS2) CN. Trần Hoàng Tuấn Trường ĐH LĐXH (CS2)

Từ khóa: Việc làm Doanh nghiệp Việt Nam FDI