Cơ sở thực tiễn xác định mục tiêu, nhiệm vụ chủ yếu trong lĩnh vực việc làm giai đoạn 2016 – 2020

Chủ nhiệm: ThS. Phạm Ngọc Toàn

Năm đăng ký: 2015

Năm nghiệm thu: 2016

Tóm tắt:

1. Tính cấp thiết

Trong kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm và hàng năm của Quốc hội giao có chỉ tiêu “số lao động được tạo việc làm” là chỉ tiêu phản ánh kết quả tạo việc làm của toàn xã hội, biểu hiện số lượng người lao động làm việc trong nền kinh tế quốc dân tăng thêm hàng năm. Đây là một trong những chỉ tiêu chính phục vụ cho việc hoạch định chính sách, xây dựng chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của Bộ, ngành, các địa phương đề xuất giải pháp phát triển nguồn nhân lực, tạo việc làm bền vững và phát triển thị trường lao động.

Xây dựng, đánh giá các chỉ tiêu việc làm là một cấu phần không thể thiếu của việc xây dựng và định hướng các nhiệm vụ, mục tiêu về việc làm trong kế hoạch 5 năm và hàng năm trong các chương trình/dự án. Việc thiết kế hệ thống xây dựng, đánh giá thường được triển khai ngay từ khâu thiết kế ban đầu và được thực hiện thường xuyên, liên tục trong suốt quá trình thực hiện kế hoạch, dự án. Việc xây dựng các nhiệm vụ, mục tiêu, chỉ tiêu và việc theo dõi, đánh giá các chỉ tiêu đó đòi hỏi sự chính xác, đầy đủ và kịp thời, phản ánh được đúng thực trạng vấn đề việc làm phân theo giới tính, thành thị, nông thôn và các tiêu thức chất lượng khác.

Như vậy, thực hiện đề tài khoa học “Cơ sở thực tiễn xác định mục tiêu, nhiệm vụ chủ yếu trong lĩnh vực việc làm giai đoạn 2016-2020” là một phần quan trọng để đánh giá lại hệ thống chỉ tiêu trong quá khứ và tìm ra những giải pháp khắc phục được những hạn chế còn đang tồn tại, hướng đến thay đổi, điều chỉnh bổ sung, thống nhất hệ thống chỉ tiêu cho các lĩnh vực của ngành.

2. Mục tiêu nghiên cứu

a. Mục tiêu chung: Đưa ra được các mục tiêu, các chỉ tiêu, nhiệm vụ chủ yếu trong lĩnh vực việc làm giai đoạn 2016-2020.

b. Mục tiêu cụ thể:

- Hoàn thiện phương pháp xác định mục tiêu, chỉ tiêu của lĩnh vực việc làm;

- Đánh giá thực trạng hệ thống chỉ tiêu hiện nay về việc làm;

- Xây dựng hệ thống chỉ tiêu và xác định mục tiêu để giúp Bộ xây dựng kế hoạch của ngành cho giai đoạn 2016-2020;

- Hoàn thiện hệ thống theo dõi giám sát thực hiện các chỉ tiêu;

- Đề xuất các giải pháp để thực hiện các mục tiêu và nâng cao hiệu quả công tác tổ chức thực hiện.

3. Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu và kết luận, đề tài được kết cấu thành 3 chương:

Chương I: Cơ sở lý luận xây dựng và đánh giá các chỉ tiêu việc làm.

Chương II: Thực trạng xây dựng và thực hiện các nhiệm vụ, mục tiêu, chỉ tiêu về việc làm.

Chương III: Khuyến nghị nhiệm vụ, mục tiêu, hệ thống chỉ tiêu trong theo dõi, lập kế hoạch việc làm giai đoạn 2016-2020.

4. Nội dung chính của đề tài

4.1. Chương 1: Cơ sở lý luận xây dựng và đánh giá các chỉ tiêu việc làm Đề tài hệ thống hóa các khái niệm, thuật ngữ về lập kế hoạch phát triển, mục tiêu tổng quát, mục tiêu cụ thể và chỉ tiêu. Để xây dựng chỉ tiêu, cần dựa trên các căn cứ như: Chiến lược và Quy hoạch phát triển KT-XH; các chính sách hiện hành của Chính phủ; và kết quả đạt được trong kỳ kế hoạch trước đó.

Nội dung trọng tâm của chương là xác lập phương pháp luận xây dựng và đánh giá chỉ tiêu. Đề tài đề xuất sử dụng khung logic (Logframe) bao gồm các cấp độ: Mục tiêu – Kết quả – Hoạt động – Đầu vào, đi kèm với các chỉ số đo lường, phương tiện kiểm chứng và giả định cơ bản. Trong đó, việc lựa chọn chỉ tiêu phải tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc SMART: Cụ thể (Specific), Đo lường được (Measurable), Có thể đạt được (Achievable), Phù hợp (Relevant) và Có thời hạn (Time-bound).

Đề tài cũng tổng hợp kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt là Bộ chỉ tiêu TTLĐ (KILM) của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) với 17 nhóm chỉ tiêu cốt lõi như: Việc làm trong khu vực phi chính thức, thất nghiệp thanh niên, năng suất lao động và nghèo đói. Bài học rút ra cho Việt Nam là cần sự phối hợp thống nhất giữa các cơ quan (Bộ LĐ-TB&XH và Tổng cục Thống kê) về cách hiểu và phương pháp tính toán chỉ tiêu.

4.2. Chương 2: Thực trạng xây dựng và thực hiện các nhiệm vụ, mục tiêu, chỉ tiêu việc làm

Đề tài rà soát hệ thống văn bản pháp quy (Quyết định 43/2010/QĐ-TTg, Thông tư 25/2009/TT-BLĐTBXH, Luật Việc làm 2013) và đánh giá kết quả thực hiện giai đoạn 2011-2015. Một số kết quả nổi bật gồm:

Giải quyết việc làm: Xác định mục tiêu giải quyết việc làm cho 8 triệu lao động, đưa tỷ trọng lao động nông – lâm – thủy sản xuống 40-41%.

Năng suất lao động: Tăng bình quân 4,5%/năm (vượt mục tiêu 4,0%).

Chính sách BHTN: Đã hỗ trợ tư vấn, giới thiệu việc làm cho hàng trăm nghìn lượt người mỗi năm.

Tuy nhiên, hệ thống chỉ tiêu hiện hành bộc lộ nhiều hạn chế:

Định nghĩa chưa phù hợp: Chỉ tiêu “Số lao động được tạo việc làm” và “Thất nghiệp” theo định nghĩa của ILO chưa hoàn toàn phù hợp với thực tiễn nền kinh tế nông nghiệp Việt Nam, dẫn đến khó đo lường chính xác.

Thiếu phân tổ chi tiết: Nhiều chỉ tiêu (như người hưởng trợ cấp thất nghiệp, lao động nước ngoài) còn thiếu thông tin về nhóm tuổi, trình độ CMKT và giới tính trong các báo cáo công bố.

Hệ thống theo dõi: Công tác giám sát tại địa phương còn chưa đồng bộ, tỷ lệ báo cáo của các tỉnh còn thấp và dữ liệu có độ trễ lớn.

4.3. Chương 3: Khuyến nghị nhiệm vụ, mục tiêu, hệ thống chỉ tiêu giai đoạn 2016-2020

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và tận dụng thời kỳ “cơ cấu dân số vàng”, đề tài xác định việc làm bền vững là trọng tâm của mục tiêu phát triển. Các khuyến nghị chính bao gồm:

Hoàn thiện khung pháp lý: Xây dựng văn bản hướng dẫn thu thập, phân tích thông tin TTLĐ theo Luật Việc làm; tăng cường phối hợp giữa Bộ LĐ-TB&XH và Tổng cục Thống kê.

Cải thiện hệ thống chỉ tiêu: Bỏ chỉ tiêu “lao động được giải quyết việc làm” hiện tại để thay bằng định nghĩa người có việc làm phù hợp với chuẩn quốc tế. Bổ sung các chỉ tiêu về Việc làm xanh để ứng phó với biến đổi khí hậu.

Giải pháp kỹ thuật: Phát triển Cơ sở dữ liệu quốc gia về việc làm; đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin cho các Trung tâm Dịch vụ việc làm từ Trung ương đến địa phương.

Nâng cao năng lực: Hình thành đội ngũ chuyên gia chuyên trách về phân tích TTLĐ thay vì kiêm nhiệm như hiện nay; mở rộng mẫu khảo sát để tăng khả năng suy rộng của số liệu.

Thành viên đề tài:

Nhóm nghiên cứu thuộc Viện Khoa học Lao động và Xã hội, phối hợp cùng các chuyên gia từ Cục Việc làm, Cục Quản lý lao động ngoài nước và các đơn vị liên quan thuộc Bộ LĐTBXH.

Từ khóa: Việt Nam. Việc làm Chỉ tiêu thống kê Mục tiêu việc làm Thị trường lao động