Nghiên cứu rà soát, đề xuất phương án cắt giảm, đơn giản hóa các thủ tục hành chính, quy định liên quan đến hoạt động kinh doanh trong các lĩnh vực thuộc phạm vi chức năng quản lý nhà nước của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội

Chủ nhiệm: TS. Bùi Sỹ Tuấn

Năm đăng ký: 2020

Năm nghiệm thu: 2021

Tóm tắt:

1. Tính cấp thiết của đề tài

Trong những năm qua, Chính phủ luôn ban hành Nghị quyết thường niên về các nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu cải thiện môi trường kinh doanh (MTKD) và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm được đặt ra là cải cách thủ tục hành chính (TTHC), cắt giảm và đơn giản hóa các điều kiện kinh doanh (ĐKKD) không thực sự cần thiết, không hợp lý, rườm rà hoặc chồng chéo nhằm tạo lập một môi trường đầu tư thông thoáng, lành mạnh. Đối với Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (LĐTBXH), thực hiện các chỉ đạo của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ, các đơn vị quản lý nhà nước thuộc Bộ đã tiến hành rà soát toàn diện các ĐKKD của 09 ngành, nghề thuộc phạm vi quản lý và ban hành Quyết định số 889/QĐ-LĐTBXH phê duyệt phương án cắt giảm, đơn giản hóa ĐKKD cũng như bãi bỏ, đơn giản hóa TTHC. Kết quả thực thi cho thấy Bộ đã cắt giảm, đơn giản hóa 70 trên tổng số 107 ĐKKD (đạt tỷ lệ 65%) và bãi bỏ, đơn giản hóa 119 TTHC thông qua việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) liên quan.

Tuy nhiên, kết quả đạt được mới chỉ là bước đầu. Tỷ lệ ĐKKD được cắt giảm thực chất còn thấp mà chủ yếu mới dừng lại ở hình thức đơn giản hóa. Thậm chí, theo kết quả tính toán độc lập của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, tỷ lệ cắt giảm, đơn giản hóa ĐKKD thực chất của Bộ LĐTBXH mới đạt trên 40%. Trước bối cảnh Chính phủ ban hành Chương trình cắt giảm, đơn giản hóa quy định liên quan đến hoạt động kinh doanh giai đoạn 2020-2025 tại Nghị quyết số 68/NQ-CP với quan điểm quyết liệt cắt giảm ngay các quy định không cần thiết làm tăng chi phí cho doanh nghiệp, yêu cầu tiếp tục cải cách trở nên vô cùng cấp bách. Do đó, việc thực hiện đề tài: “Nghiên cứu rà soát, đề xuất phương án cắt giảm, đơn giản hóa các thủ tục hành chính, quy định liên quan đến hoạt động kinh doanh trong các lĩnh vực thuộc phạm vi chức năng quản lý nhà nước của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội” mang ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc.

2. Mục tiêu nghiên cứu

2.1. Mục tiêu chung

Rà soát và đề xuất các phương án cắt giảm, đơn giản hóa các TTHC và quy định liên quan đến hoạt động kinh doanh trong các lĩnh vực thuộc phạm vi chức năng quản lý nhà nước của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội nhằm cải thiện MTKD, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia đến năm 2025.

2.2. Mục tiêu cụ thể

Cơ sở lý luận chung về TTHC, ĐKKD, môi trường đầu tư và năng lực cạnh tranh quốc gia; các tiêu chí, nguyên tắc, quy trình rà soát và giải pháp đề xuất phương án cắt giảm, đơn giản hóa TTHC, quy định liên quan đến hoạt động kinh doanh.

Tình hình rà soát, kết quả cắt giảm, đơn giản hóa TTHC, ĐKKD doanh của Bộ LĐTB&XH giai đoạn 2015-2020; đánh giá chung về kết quả đạt được, những hạn chế, nguyên nhân. Thực trạng các TTHC, quy định liên quan đến hoạt động kinh doanh trước và sau khi thực thi cắt giảm, đơn giản hóa; những khoảng trống TTHC, ĐKKD cần tiếp tục đề xuất phương án cắt giảm, đơn giản hóa

Quan điểm chỉ đạo, định hướng của Chính phủ và mục tiêu, nhiệm vụ của Bộ LĐTB&XH; đề xuất phương án cắt giảm, đơn giản hóa TTHC, quy định liên quan đến hoạt động kinh doanh đối với các lĩnh vực thuộc phạm vi chức năng quản lý nhà nước của Bộ LĐTBXH đến năm 2025.

3. Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và tài liệu tham khảo, Đề tài gồm 3 chương:

Chương I: Cơ sở lý luận và thực tiễn về thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh; tiêu chí, nguyên tắc, quy trình rà soát và giải pháp đề xuất phương án cắt giảm, đơn giản hóa TTHC, quy định liên quan đến hoạt động kinh doanh.

Chương II: Tình hình, kết quả rà soát, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh doanh của Bộ LĐTB&XH giai đoạn 2015-2020; thực trạng các thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh cần tiếp tục rà soát, đề xuất phương án cắt giảm, đơn giản hóa.

Chương III: Quan điểm chỉ đạo, định hướng của Chính phủ và Bộ LĐTB&XH về cải cách thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh; đề xuất phương án cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, quy định liên quan đến hoạt động kinh doanh đối với các lĩnh vực thuộc phạm vi chức năng quản lý nhà nước của Bộ LĐTB&XH đến năm 2025.

4. Nội dung chính từng chương của đề tài

Chương I. Cơ sở lý luận và thực tiễn về thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh; tiêu chí, nguyên tắc, quy trình rà soát và giải pháp đề xuất phương án cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh

Nội dung chương này tập trung làm rõ các khái niệm nền tảng, trong đó TTHC được định nghĩa là trình tự, cách thức thực hiện, hồ sơ và yêu cầu, điều kiện do cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền quy định để giải quyết một công việc cụ thể liên quan đến cá nhân, tổ chức. TTHC đóng vai trò là công cụ quản lý nhà nước, là cầu nối chuyển tải chính sách vào cuộc sống, bảo đảm kỷ cương hành chính và thúc đẩy hợp tác kinh tế quốc tế. Một TTHC hoàn chỉnh bao gồm các bộ phận bắt buộc như tên thủ tục, trình tự, cách thức thực hiện, thành phần số lượng hồ sơ, thời hạn giải quyết, cơ quan có thẩm quyền và đối tượng thực hiện. Khi xây dựng TTHC, các cơ quan phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc về tính hợp pháp, phù hợp thực tế, đơn giản, dễ hiểu, có tính hệ thống và bảo đảm sự cần thiết. Đồng thời, công tác rà soát TTHC phải được tiến hành thường xuyên dựa trên bốn tiêu chí cốt lõi: sự cần thiết, tính hợp lý, tính hợp pháp và tính hiệu quả.

Song song với TTHC, ĐKKD được luận giải như một công cụ kiểm soát của nhà nước nhằm dung hòa lợi ích quốc gia và lợi ích doanh nghiệp, bảo vệ các lợi ích công và tư như an ninh quốc phòng, trật tự an toàn xã hội, đạo đức xã hội và sức khỏe cộng đồng. Nhà nước áp dụng cả hai biện pháp tiền kiểm và hậu kiểm để quản lý ĐKKD, trong đó hậu kiểm ngày càng được khuyến khích áp dụng đối với những ngành nghề có mức độ rủi ro thấp nhằm giảm rào cản gia nhập thị trường.

Liên hệ với thực tiễn tại Bộ LĐTBXH, hoạt động TTHC và ĐKKD mang nhiều đặc thù do đối tượng thực hiện phần lớn là những người yếu thế, người cao tuổi trong các lĩnh vực an sinh xã hội, dẫn đến yêu cầu các thủ tục phải tối giản và tăng cường tính liên thông từ cấp xã. Mặc dù đa số thủ tục an sinh không có ĐKKD, Bộ vẫn chịu trách nhiệm quản lý 09 ngành, nghề kinh doanh có điều kiện theo Luật Đầu tư (chiếm 3,7% toàn quốc) với tổng số 111 điều kiện liên quan đến pháp nhân, tài chính, địa điểm và nhân lực. Do các ngành nghề này có tác động vĩ mô rất lớn đến an toàn lao động, giáo dục nghề nghiệp và thị trường việc làm, việc rà soát để cắt giảm đòi hỏi phải hết sức thận trọng, chỉ loại bỏ những quy định thực sự không cần thiết để tránh gây hệ lụy xã hội.

Bên cạnh đó, chương này cũng phân tích mối quan hệ hữu cơ giữa việc đơn giản hóa thủ tục với cải thiện môi trường đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Báo cáo đúc kết kinh nghiệm từ thực tiễn triển khai trong nước và quốc tế (như hệ thống dịch vụ một cửa PTSP của Indonesia hay cơ chế cấp phép liên bang/tiểu bang tại Mỹ), qua đó rút ra bài học rằng việc cải cách TTHC, ĐKKD không được mang tính hình thức mà phải đi vào thực chất, lượng hóa bằng chi phí và thời gian tiết kiệm được cho người dân, doanh nghiệp.

Chương II. Tình hình, kết quả rà soát, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội giai đoạn 2016-2020; thực trạng các thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh cần tiếp tục rà soát, đề xuất phương án cắt giảm, đơn giản hóa

Nội dung chương II tập trung kiểm điểm, đánh giá toàn diện bức tranh thực trạng cải cách của Bộ LĐTBXH trong giai đoạn 2016-2020 trên 10 lĩnh vực quản lý nhà nước, bao gồm: An toàn, vệ sinh lao động; Giáo dục nghề nghiệp; Quan hệ lao động và tiền lương; Quản lý lao động ngoài nước; Việc làm; Bảo hiểm xã hội; Bảo trợ xã hội; Người có công; Phòng, chống tệ nạn xã hội và Trẻ em. Qua rà soát số liệu thực tế tại các bảng biểu và biểu đồ, báo cáo ghi nhận những kết quả cụ thể về số lượng ĐKKD trước và sau rà soát, đồng thời phản ánh kết quả khảo sát xã hội học về độ tiếp cận, mức độ tham gia tập huấn, sự quan tâm chỉ đạo của lãnh đạo cũng như chất lượng và hiệu quả thực hiện công tác cải cách tại các đơn vị.

Đánh giá tổng thể, công tác cắt giảm, đơn giản hóa TTHC và ĐKKD của Bộ đã đạt được những thành tựu quan trọng, tạo thuận lợi đáng kể cho hoạt động của doanh nghiệp và triển khai chính sách an sinh xã hội. Nhiều TTHC thuộc lĩnh vực bảo trợ xã hội, người có công đã được tinh giản tối đa thành phần hồ sơ và phân cấp triệt để cho địa phương giải quyết.

Tuy nhiên, báo cáo thẳng thắn chỉ ra các hạn chế lớn: tỷ lệ cắt giảm thực chất còn thấp, phần lớn mới dừng lại ở việc sửa đổi yêu cầu mang tính hình thức (như giảm quy mô diện tích, giảm số lượng nhân sự) chứ chưa bãi bỏ hẳn điều kiện. Một số lĩnh vực có số lượng TTHC cấp trung ương còn rất cao, chưa được phân cấp mạnh mẽ như Quản lý lao động ngoài nước (86%), An toàn lao động (67%) và Giáo dục nghề nghiệp (61%). Đáng chú ý, lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp có số lượng TTHC nhiều nhất nhưng tại thời điểm nghiên cứu chưa có thủ tục cấp trung ương nào được cung cấp trực tuyến. Ngoài ra, một số TTHC thuộc các lĩnh vực như tổ chức cán bộ, phòng chống tệ nạn xã hội có số lượng phát sinh hồ sơ hàng năm rất thấp (dưới 10 hồ sơ hoặc không có hồ sơ), đặt ra dấu hỏi lớn về sự cần thiết duy trì. Từ thực trạng này, đề tài đã xây dựng hệ thống tiêu chí lựa chọn và đề xuất Danh mục các TTHC, ĐKKD cụ thể cần tiếp tục đưa vào diện rà soát, đơn giản hóa trong giai đoạn 2021-2025.

Chương III. Quan điểm chỉ đạo, định hướng của Chính phủ và Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội về cải cách thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh; đề xuất phương án cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trên các lĩnh vực thuộc phạm vi chức năng quản lý nhà nước của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội giai đoạn 2021-2025

Chương cuối của đề tài bám sát các quan điểm chỉ đạo và định hướng của Chính phủ, đặc biệt là tinh thần của Nghị quyết số 68/NQ-CP về việc kiên quyết bãi bỏ các quy định không cần thiết, không hợp pháp, làm tăng chi phí cho doanh nghiệp. Trên cơ sở mục tiêu, yêu cầu và nhiệm vụ được giao, ban chủ nhiệm đề tài đã nghiên cứu và đưa ra các đề xuất phương án cắt giảm, đơn giản hóa TTHC, ĐKKD một cách chi tiết cho từng lĩnh vực chuyên ngành thuộc phạm vi quản lý của Bộ LĐTBXH bao gồm: an toàn, vệ sinh lao động; giáo dục nghề nghiệp; lao động, tiền lương; quản lý lao động ngoài nước; việc làm; bảo hiểm xã hội; bảo trợ xã hội; người có công và phòng, chống tệ nạn xã hội. Các phương án này tập trung vào việc giảm thiểu các thành phần hồ sơ phức tạp, rút ngắn thời gian giải quyết công việc, mạnh dạn phân cấp thẩm quyền cho địa phương và tối ưu hóa quy trình thực hiện nhằm gỡ bỏ rào cản cho hoạt động sản xuất kinh doanh.

Để hiện thực hóa các phương án đề xuất, đề tài đưa ra nhóm giải pháp thực hiện cụ thể, đồng thời đưa ra các kiến nghị về việc sửa đổi, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành và phân công trách nhiệm triển khai rõ ràng cho từng đơn vị liên quan thuộc Bộ. Các giải pháp hướng tới mục tiêu chuyển đổi mạnh mẽ phương thức quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm, gắn liền với ứng dụng công nghệ thông tin, thúc đẩy cung cấp dịch vụ công trực tuyến mức độ cao nhằm hiện thực hóa tinh thần Chính phủ kiến tạo, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm.

Thành viên đề tài:

CN. Nguyễn Quang Toàn, Chuyên viên, Phòng Cải cách hành chính, kiểm soát TTHC, Văn phòng Bộ Lao động Thương binh và Xã hội. CN. Hoàng Nghị Lực, Trưởng phòng, Phòng Cải cách hành chính, kiểm soát TTHC, Văn phòng Bộ Lao động Thương binh và Xã hội. Ths. Nghiêm Xuân Nam, Trưởng phòng, Phòng Tổng hợp, Văn phòng Bộ Lao động Thương binh và Xã hội. Ths. Lê Thị Hương Giang, Trưởng phòng, Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp, Bộ Lao động Thương binh và Xã hội. Ths. Nguyễn Thị Minh Nguyệt, Phó Chánh Văn phòng Cụ

Từ khóa: Thủ tục hành chính Hoạt động kinh doanh Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội Quản lý nhà nước