Nghiên cứu năng lực quản trị nhà nước về giáo dục nghề nghiệp

Chủ nhiệm: ThS. Đinh Xuân Thành

Năm đăng ký: 2022

Năm nghiệm thu: 2023

Tóm tắt:

1. Tính cấp thiết của đề tài

Dưới tác động mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và sự phát triển của khoa học công nghệ, các hoạt động quản lý nhà nước nói chung và quản lý nhà nước về giáo dục nghề nghiệp nói riêng đang đứng trước xu hướng tất yếu là chuyển mạnh từ cai trị dựa vào quyền lực sang quản trị dựa vào công nghệ. Bám sát tinh thần các Nghị quyết của Đảng và Chính phủ—đặc biệt là Nghị quyết số 29/NQ-TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, Nghị quyết Đại hội XII và XIII về đổi mới quản trị quốc gia theo hướng hiện đại, hiện đại hóa giáo dục nghề nghiệp—hệ thống giáo dục nghề nghiệp Việt Nam được định hướng phát triển theo hướng mở, linh hoạt, mở rộng phân cấp, phân quyền và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Tuy nhiên, thực trạng tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về giáo dục nghề nghiệp hiện nay còn nhiều bất cập, đội ngũ cán bộ còn thiếu và yếu, sự phối hợp liên ngành và sự tham gia của các bên liên quan còn hạn chế, dẫn đến hoạt động vận hành hệ thống chưa đạt hiệu quả mong muốn. Do đó, việc thực hiện đề tài nghiên cứu này là vô cùng cấp thiết nhằm xây dựng cơ sở khoa học và thực tiễn để đổi mới phương thức quản lý sang quản trị hệ thống mở.

2. Mục tiêu nghiên cứu

2.1. Mục tiêu chung

Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về năng lực quản trị nhà nước trong giáo dục nghề nghiệp, đánh giá thực trạng nhằm đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực quản trị nhà nước trong giáo dục nghề nghiệp.

2.2. Mục tiêu cụ thể

Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về quản trị nhà nước và nâng cao năng lực quản trị nhà nước về giáo dục nghề nghiệp.

Đánh giá thực trạng năng lực quản trị nhà nước về giáo dục nghề nghiệp.

Đề xuất các khuyến nghị về thể chế, chính sách và các giải pháp nâng cao năng lực quản trị nhà nước trong giáo dục nghề nghiệp.

3. Kết cấu của đề tài

Kết cấu đề tài gồm 3 chương:

Chương 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản trị, năng lực quản trị nhà nước về giáo dục nghề nghiệp

Chương 2. Thực trạng năng lực quản trị nhà nước về giáo dục nghề nghiệp tại Việt Nam

Chương 3. Định hướng và giải pháp nâng cao năng lực quản trị nhà nước về giáo dục nghề nghiệp

4. Nội dung chính của đề tài

Chương 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản trị, năng lực quản trị nhà nước về giáo dục nghề nghiệp

Báo cáo đã tổng quan một cách toàn diện tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước, chỉ ra các khoảng trống lý luận khi các công trình hiện tại chủ yếu tập trung vào quản lý hành chính truyền thống hoặc quản trị cấp trường mà chưa đi sâu vào năng lực quản trị hệ thống theo hướng mở. Để làm rõ bản chất vấn đề, đề tài hệ thống hóa các khái niệm liên quan bao gồm năng lực cá nhân và năng lực tổ chức, quản lý nhà nước nói chung và quản lý nhà nước về giáo dục nghề nghiệp nói riêng. Đặc biệt, báo cáo đưa ra định nghĩa chuẩn xác về quản trị nhà nước và quản trị quốc gia, tiến hành phân biệt chi tiết giữa quản lý và quản trị; theo đó, quản trị mang tính định hướng, chiến lược tổng thể và tư vấn ra quyết định, trong khi quản lý tập trung vào thi hành, điều phối và vận hành hàng ngày. Từ đó, năng lực quản trị nhà nước được định nghĩa là tổng hòa năng lực của tổ chức, của đội ngũ cán bộ công chức và các điều kiện bảo đảm để đưa ra quyết định chiến lược, thực thi khuôn khổ pháp lý, cơ chế tài chính và điều phối liên ngành hiệu quả.

Quản trị nhà nước về giáo dục nghề nghiệp đóng vai trò cốt lõi trong việc định hướng (quy phạm, tư vấn chính sách, cấu trúc công tư, sáng tạo tri thức), tổ chức lãnh đạo, nâng cao chất lượng hiệu quả hệ thống, tạo sự công bằng bao trùm và thực hiện chức năng giám sát, can thiệp của nhà nước. Về nội dung, hoạt động này bao gồm việc xây dựng khung chính sách quốc gia, cung cấp khung pháp lý, quản lý mạng lưới, huy động tài chính, quản lý đối tác công tư, đánh giá chính sách và phát triển hệ thống thông tin dữ liệu. Năng lực quản trị này chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi các yếu tố khách quan (bối cảnh hội nhập, Cách mạng công nghiệp 4.0, thể chế chính trị pháp luật, văn hóa dân tộc) và các yếu tố chủ quan (năng lực hành chính tổ chức lãnh đạo, chất lượng đội ngũ cán bộ nhân viên, cơ sở hạ tầng công nghệ và nguồn lực tài chính quốc gia). Đối với cán bộ công chức, năng lực quản trị được cấu thành từ sáu nhóm chính gồm: quản lý lãnh đạo; chuyên môn; giám sát đánh giá; tư duy chiến lược và lập kế hoạch; nhân sự; thiết kế hệ thống. Để đo lường, đề tài thiết lập các tiêu chí đánh giá dựa trên tính toàn diện của chiến lược tầm nhìn, sự hiện diện của cơ chế phối hợp ngang giữa các bên tham gia và hiệu quả của cơ chế điều phối dọc giữa trung ương với địa phương. Cuối cùng, chương này phân tích các mô hình quản trị phổ biến trên thế giới (mô hình tập trung, mô hình phân cấp hoàn toàn, mô hình thông qua trung gian quản lý) cùng kinh nghiệm thực tiễn từ các nước Châu Âu, Canada, Brazil, Philippines, từ đó rút ra các bài học kinh nghiệm sâu sắc cho Việt Nam.

Chương 2. Thực trạng năng lực quản trị nhà nước về giáo dục nghề nghiệp tại Việt Nam

Trực trạng quản lý giáo dục nghề nghiệp tại Việt Nam hiện nay đang đứng trước nhu cầu và xu hướng chuyển đổi mạnh mẽ do đòi hỏi từ thực tiễn phát triển kinh tế và công nghệ. Báo cáo đã khái quát lịch sử cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục nghề nghiệp qua các thời kỳ và phân tích mô hình quản lý, quản trị hiện tại ở cả cấp trung ương (các bộ, ngành) và cấp địa phương (các sở, ban ngành), đồng thời chỉ ra thực trạng tham gia của các bên liên quan trong hệ thống. Đánh giá về đội ngũ cán bộ, báo cáo nêu rõ thực trạng chung về số lượng, cơ cấu và đi sâu phân tích năng lực cán bộ quản trị ở cấp trung ương và cấp địa phương. Kết quả khảo sát thực tế đã cung cấp các số liệu minh chứng cụ thể về mức độ đáp ứng của các yếu tố ảnh hưởng, năng lực quản trị của từng cấp, cũng như những tồn tại, hạn chế điển hình trong việc thực hiện các nội dung quản lý, quản trị ở cấp sở và cấp trường.

Bên cạnh đó, thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực quản trị cũng được làm rõ bao gồm nhóm yếu tố khách quan (chính trị, pháp luật, thể chế, văn hóa) và nhóm yếu tố chủ quan (năng lực hành chính, tổ chức, lãnh đạo; năng lực đội ngũ cán bộ; cơ sở hạ tầng công nghệ; nguồn lực tài chính). Từ các kết quả phân tích và khảo sát, đề tài đã chỉ ra những bất cập, vấn đề đặt ra đối với quản trị nhà nước về giáo dục nghề nghiệp hiện nay, cụ thể là các nút thắt trong cơ chế phối hợp liên ngành, sự chậm chạp trong việc chuyển đổi từ tư duy "cai trị" sang "quản lý và phục vụ", cùng các hạn chế về tính tự chủ của các cơ sở đào tạo, tạo nên cơ sở thực tiễn vững chắc cho việc đề xuất giải pháp.

Chương 3. Định hướng và giải pháp nâng cao năng lực quản trị nhà nước về giáo dục nghề nghiệp

Trong bối cảnh mới, yêu cầu thực tiễn và xu hướng tăng cường yếu tố quản trị trong quản lý nhà nước ngày càng trở nên cấp bách, đòi hỏi phải bám sát các định hướng, chỉ đạo của Đảng và Nhà nước về nâng cao năng lực quản trị hệ thống giáo dục nghề nghiệp. Trên cơ sở đó, đề tài đã đề xuất một hệ thống giải pháp đồng bộ bao gồm: xây dựng và vận hành mô hình quản trị nhà nước về giáo dục nghề nghiệp giai đoạn 2025 - 2030 theo hướng quản trị đa tầng; hoàn thiện thể chế, chính sách theo hướng mạnh dạn phân cấp, phân quyền; đổi mới cơ cấu tổ chức bộ máy kết hợp nâng cao chất lượng đội ngũ. Đặc biệt, nhóm giải pháp về đánh giá và sử dụng nhân lực nhấn mạnh việc tạo đột phá trong đánh giá giá trị lao động, xây dựng môi trường phát hiện, bồi dưỡng, trọng dụng "nhân tài" và đảm bảo thu nhập phù hợp cho cán bộ quản lý. Đồng thời, các giải pháp về nâng cao nhận thức và tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số cũng được chú trọng triển khai.

Để các giải pháp đi vào thực tế, báo cáo đưa ra các khuyến nghị cụ thể có tính khả thi cao về hoàn thiện thể chế, đổi mới mô hình tổ chức, chuẩn bị điều kiện và lộ trình thực hiện phân kỳ, đổi mới công tác nhân sự, và đặc biệt là đề xuất một số nội dung cốt lõi cần sửa đổi trong Luật Giáo dục nghề nghiệp nhằm tạo hành lang pháp lý thông thoáng cho mô hình quản trị mới.

Kết luận

Đề tài đã hoàn thành trọn vẹn các mục tiêu nghiên cứu đặt ra, hệ thống hóa thành công cơ sở lý luận và thực tiễn, phân tích toàn diện bức tranh thực trạng và đề xuất được hệ thống giải pháp, khuyến nghị mang tính chiến lược, có giá trị đóng góp cao cho việc đổi mới phương thức quản trị nhà nước về giáo dục nghề nghiệp tại Việt Nam trong giai đoạn tới.

Thành viên đề tài:

ThS. Đặng Thị Huyền, Viện Khoa học GDNN -TCGDNN - Thư ký; TS. Phạm Xuân Thu, Viện Khoa học GDNN-TCGDNN, Thành viên chính; PGS.TS. Mạc Văn Tiến, Viện Khoa học giáo dục và Quản lý kinh tế, Thành viên chính; ThS. Lê Thị Thảo - Viện Khoa học GDNN - TCGDNN, Thành viên chính; TS. Nguyễn Thị Luyến - Viện Khoa học GDNN - TCGDNN, Thành viên; ThS. Nguyễn ThịQuỳnh Nga-VụTổchức Cán bộ-TCGDNN, Thành viênchính; ThS. Trần Quang Lâm - Phòng Thông tin-Truyền thông -TCGDNN, Thành viên chính; PGS.TS. Dương Thị Hoà

Từ khóa: Quản trị nhà nước Năng lực quản trị Giáo dục nghề nghiệp