Nghiên cứu, đề xuất khung chính sách phát triển giáo dục nghề nghiệp Việt Nam giai đoạn 2021 -2030

Chủ nhiệm: TS. Nguyễn Quang Việt

Năm đăng ký: 2021

Năm nghiệm thu: 2021

Tóm tắt:

1. Tính cấp thiết của đề tài

Xu hướng toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế sâu rộng và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (CMCN4.0) đang làm thay đổi mạnh mẽ cấu trúc các ngành công nghiệp, thị trường lao động cũng như yêu cầu về chất lượng nguồn nhân lực. Bối cảnh mới đòi hỏi giáo dục nghề nghiệp (GDNN) phải cải tiến toàn diện từ quan điểm, tầm nhìn, chính sách đến phương pháp đào tạo để thúc đẩy học tập suốt đời và xây dựng xã hội học tập. Tại Việt Nam, quá trình đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục theo Nghị quyết số 29-NQ/TW đã đặt ra những yêu cầu mới đối với hệ thống GDNN. Mặc dù giai đoạn 2011 - 2020, GDNN nước ta đã đạt được nhiều thành tựu về thống nhất quản lý nhà nước, tăng quy mô tuyển sinh và tỷ lệ có việc làm, nhưng hệ thống vẫn bộc lộ nhiều hạn chế. Đó là sự chồng chéo, thiếu nhất quán của các chính sách và văn bản pháp luật, chất lượng đào tạo chưa đáp ứng được thị trường lao động, và sự chậm trễ trong việc ban hành các chính sách về quy hoạch mạng lưới, phân luồng học sinh hay cơ chế tự chủ. Thực trạng này đòi hỏi phải xây dựng một khung chính sách phát triển GDNN quốc gia cho giai đoạn tiếp theo nhằm đảm bảo tính nhất quán, minh bạch, tránh mâu thuẫn giữa các chính sách.

2. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chung:

Nghiên cứu cơ sở khoa học về khung chính sách phát triển GDNN và đề xuất khung chính sách phát triển GDNN Việt Nam giai đoạn 2021 - 2030.

Mục tiêu cụ thể:

- Hệ thống hóa, phân tích rõ cơ sở lý luận về khung chính sách phát triển GDNN.

- Nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về khung chính sách trong việc phát triển GDNN.

- Đánh giá thực trạng chính sách phát triển GDNN Việt Nam 2011 – 2020; thực trạng công tác xây dựng và triển khai thực hiện chính sách phát triển GDNN thích ứng với khung chính sách.

- Đề xuất khung chính sách phát triển GDNN Việt Nam giai đoạn 2021 – 2030 dựa trên cơ hội và thách thức, yêu cầu, quan điểm, định hướng và mục tiêu khung chính sách phát triển GDNN.

3. Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, mục lục và danh mục tài liệu tham khảo, báo cáo tổng hợp gồm các nội dung sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về khung chính sách Phát triển giáo dục nghề nghiệp

Chương 2: Thực trạng mức độ đáp ứng khung chính sách Phát triển giáo dục nghề nghiệp Việt Nam giai đoạn 2011 - 2020

Chương 3: Đề xuất khung chính sách phát triển giáo dục nghề nghiệp giai đoạn 2021 - 2030

4. Nội dung chính của đề tài

Chương 1: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về khung chính sách Phát triển giáo dục nghề nghiệp

Chương đầu tiên của đề tài tập trung làm rõ các khái niệm cốt lõi, xác định chính sách công là tập hợp các quyết định liên quan có mục tiêu và giải pháp của nhà nước để giải quyết vấn đề công, đồng thời khẳng định khung chính sách phát triển GDNN là tập hợp các thủ tục, quy định hành chính, luật pháp và kế hoạch của nhà nước nhằm điều hành hoạt động GDNN trong một giai đoạn lịch sử nhất định. Khung chính sách đóng vai trò định hướng, thúc đẩy hành vi phù hợp, điều tiết hệ thống và giảm thiểu rủi ro cho tổ chức, chịu tác động trực tiếp từ bối cảnh kinh tế - xã hội, thể chế pháp lý và các nhân tố đổi mới. Cấu trúc của khung chính sách được xem xét theo chiều dọc gồm bốn tầng là hệ triết lý, hệ quan điểm, hệ chuẩn mực, hệ khái niệm và cấu trúc theo chiều ngang gồm các thành phần từ sứ mạng, quan điểm chỉ đạo, mục tiêu, đến các vấn đề chính sách và chương trình đánh giá. Về kinh nghiệm thực tiễn, đề tài chỉ ra xu hướng phát triển GDNN trên thế giới là gắn kết chặt chẽ với doanh nghiệp, đẩy mạnh phân luồng, liên thông và áp dụng công nghệ thông tin vào dạy học. Nghiên cứu mô hình từ Khung chiến lược quốc gia của Lebanon, Khung chính sách của Kenya hay các khung quốc tế như G20 và UNESCO đã mang lại bài học kinh nghiệm giá trị cho Việt Nam trong việc áp dụng phương pháp ma trận SWOT và phân tích PEST để xác định mục tiêu và giải pháp chính sách phù hợp.

Chương 2: Thực trạng mức độ đáp ứng khung chính sách Phát triển giáo dục nghề nghiệp Việt Nam giai đoạn 2011 - 2020

Chương này đi sâu đánh giá hệ thống quan điểm, định hướng và mục tiêu phát triển GDNN giai đoạn 2011 - 2020, đồng thời phân tích mức độ đáp ứng của các chính sách trong thực tế đối với khung quản lý nhà nước vĩ mô. Kết quả đạt được cho thấy hệ thống GDNN đã được củng cố thống nhất về mặt nhà nước với 3 cấp đào tạo, mạng lưới cơ sở phát triển rộng khắp, chất lượng nhà giáo từng bước được tăng cường và mối quan hệ với doanh nghiệp bước đầu được hình thành. Dù vậy, mức độ đáp ứng khung chính sách vẫn còn nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng khi hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành còn thiếu đồng bộ, chưa cụ thể hóa được các nội dung cốt lõi của Luật GDNN như liên thông, tuyển sinh hay tiêu chuẩn kỹ năng nghề. Đề tài cũng chỉ rõ nguyên nhân của các hạn chế bắt nguồn từ nhận thức chưa đầy đủ, sự thiếu nhất quán trong triển khai các chính sách lớn của Đảng và Nhà nước, và sự chậm trễ trong việc thực thi quy hoạch mạng lưới cũng như cơ chế tự chủ tại các cơ sở đào tạo, dẫn đến chất lượng nguồn nhân lực đầu ra chưa thực sự tiệm cận được nhu cầu của thị trường lao động.

Chương 3: Đề xuất khung chính sách phát triển giáo dục nghề nghiệp giai đoạn 2021 - 2030

Chương cuối cùng của đề tài khái quát bối cảnh kinh tế - xã hội để định vị những cơ hội và thách thức lớn đối với hệ thống GDNN Việt Nam trong thập kỷ mới. Trên cơ sở xác định rõ sứ mệnh và quan điểm chỉ đạo của Đảng, đề tài thiết lập hệ thống mục tiêu, yêu cầu phát triển GDNN theo hướng mở, linh hoạt, chuẩn hóa và hội nhập quốc tế. Trọng tâm của chương là việc đề xuất một Khung chính sách phát triển GDNN Việt Nam giai đoạn 2021 - 2030 mang tính tổng thể, có cơ sở pháp lý vững chắc dựa trên Luật Giáo dục nghề nghiệp và các văn bản điều hành chiến lược. Khung chính sách mới phân rõ thẩm quyền, nội dung quản lý nhà nước của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội từ việc ban hành định mức kinh tế - kỹ thuật, quản lý Khung trình độ quốc gia, quy định chuẩn nhà giáo, cán bộ quản lý cho đến thiết lập cơ chế kiểm định chất lượng, thanh tra và thúc đẩy hợp tác quốc tế. Cuối cùng, đề tài đưa ra các giải pháp, khuyến nghị cụ thể kèm theo hệ thống thước đo hiệu quả thực hiện chính sách cùng các điều kiện cần thiết về nguồn lực tài chính, thể chế nhằm đảm bảo tính khả thi cho việc vận hành khung chính sách này trong thực tiễn.

Thành viên đề tài:

2) ThS. Bùi Thị Bích Thủy, Viện Khoa học Giáo dục nghề nghiệp - Thư ký khoa học. (3) PGS.TS. Dương Đức Lân, Hiệp hội Giáo dục nghề nghiệp và nghề công tác xã hội – Thành viên chính. (4). ThS. Trần Thị Liễu, Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội – Thành viên chính. (5). PGS.TS. Lưu Bích Ngọc, Hội đồng Quốc gia Giáo dục và Phát triển Nhân lực – Thành viên chính. (6). TS. Nguyễn Thị Luyến, Viện Khoa học Giáo dục nghề nghiệp – Thành viên chính. (7). ThS. Phạm Thị Minh Hiền, Vụ Đào tạo chính quy, Tổ

Từ khóa: Phát triển giáo dục Khung chính sách Giáo dục nghề nghiệp Việt Nam Giai đoạn 2021 -2030