Nghiên cứu đánh giá, sửa đổi hệ thống pháp luật về chính sách ưu đãi người có công với cách mạng phù hợp tình hình mới

Chủ nhiệm: ThS. Lưu Quang Tuấn

Năm đăng ký: 2016

Năm nghiệm thu: 2017

Tóm tắt:

1. Tính cấp thiết

Ưu đãi người có công với cách mạng là một trong những chính sách lớn được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm, thể hiện đạo lý, truyền thống đền ơn đáp nghĩa, uống nước nhớ nguồn của dân tộc Việt Nam. Trong 70 năm qua, chính sách ưu đãi người có công với cách mạng liên tục được bổ sung, sửa đổi theo hướng ngày càng đầy đủ, toàn diện, phù hợp với tăng trưởng kinh tế, tiến bộ và công bằng xã hội. Đến nay, các chế độ ưu đãi đã bao phủ mọi khía cạnh đời sống vật chất và tinh thần của người có công và thân nhân người có công với cách mạng, bao gồm: trợ cấp hàng tháng; trợ cấp một lần; bảo hiểm y tế; điều dưỡng; nuôi dưỡng; cấp phương tiện trợ giúp, dụng cụ chỉnh hình; hỗ trợ giáo dục, dạy nghề, việc làm; hỗ trợ nhà ở; thờ cúng liệt sĩ, thăm viếng mộ liệt sĩ, di chuyển hài cốt liệt sĩ; hỗ trợ mai táng và chế độ tuất.

Kết quả thực hiện chính sách ưu đãi người có công với cách mạng đã góp phần quan trọng bảo đảm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người có công và gia đình họ; tạo nên đồng thuận và ổn định chính trị - xã hội của đất nước. Đến nay, Đảng và Nhà nước đã thực hiện chính sách ưu đãi đối với 8,8 triệu người có công với cách mạng, trong đó có gần 1,4 triệu người có công đang hưởng chế độ ưu đãi hàng tháng.

Tuy vậy, quá trình thực hiện chính sách trong thời gian qua cho thấy hệ thống pháp luật, chính sách ưu đãi người có công với cách mạng vẫn còn một số tồn tại, hạn chế thể hiện ở tiêu chí xác nhận người có công chưa rõ ràng, đặc biệt là tiêu chí xác nhận liệt sĩ, thương binh, bệnh binh trong thời bình…; chính sách trợ cấp hàng tháng chưa công bằng giữa các nhóm đối tượng; chính sách ưu đãi việc làm, miễn giảm thuế đối với cơ sở của thương binh chưa có hướng dẫn triển khai; chính sách cấp phương tiện trợ giúp, dụng cụ chỉnh hình còn hạn hẹp về danh mục; chính sách hỗ trợ nhà ở mới chỉ hỗ trợ được một bộ phận gia đình người có công khó khăn về nhà ở.

Do vậy, việc nghiên cứu đề tài “Nghiên cứu đánh giá, sửa đổi hệ thống pháp luật về chính sách ưu đãi người có công phù hợp tình hình mới” là hết sức cần thiết và có ý nghĩa thiết thực cả về mặt lý luận và thực tiễn.

2. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là đánh giá thực trạng và đề xuất các khuyến nghị sửa đổi chính sách ưu đãi người có công với cách mạng phù hợp với tình hình kinh tế-xã hội, cụ thể:

- Xây dựng cơ sở lý luận về đánh giá chính sách ưu đãi người có công với cách mạng;

- Thông qua đánh giá một số chính sách ưu đãi người có công với cách mạng để xác định những thành tựu và chỉ ra những tồn tại, hạn chế của các chính sách ưu đãi người có công với cách mạng;

- Đề xuất một số khuyến nghị sửa đổi chính sách ưu đãi người có công với cách mạng.

3. Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu và kết luận, đề tài gồm có 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về đánh giá chính sách ưu đãi người có công với cách mạng.

Chương 2: Đánh giá một số chính sách ưu đãi người có công với cách mạng.

Chương 3: Một số khuyến nghị sửa đổi chính sách ưu đãi người có công với cách mạng.

4. Nội dung chính của đề tài

4.1. Chương 1, đề tài xây dựng cơ sở lý luận về đánh giá chính sách ưu đãi người có công với cách mạng

Đề tài hệ thống hóa các khái niệm liên quan (người có công với cách mạng, liệt sĩ, thương binh, người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học, người có công giúp đỡ cách mạng, chính sách ưu đãi người có công với cách mạng) trên cơ sở kế thừa quy định của Pháp lệnh ưu đãi người có công với cách mạng hiện hành. Trên cơ sở tổng quan các công trình nghiên cứu đã thực hiện, đề tài phân tích bốn nhóm yếu tố ảnh hưởng đến chính sách ưu đãi người có công với cách mạng, gồm yếu tố chính trị, yếu tố kinh tế, yếu tố văn hóa - xã hội và yếu tố tổ chức thực hiện.

Đề tài xây dựng khung đánh giá chính sách gồm bốn tiêu chí: tính phù hợp, tính hệ thống, tính khả thi và tính hiệu quả, làm cơ sở phương pháp luận cho việc đánh giá các chính sách cụ thể ở chương 2.

Ngoài ra, đề tài cũng tổng quan hệ thống chính sách ưu đãi người có công với cách mạng qua các giai đoạn phát triển của đất nước (trước năm 1954, 1954-1975, 1975-1985 và từ năm 1986 đến nay), làm rõ quá trình hình thành, bổ sung và hoàn thiện của hệ thống chính sách này.

4.2. Chương 2, đề tài đánh giá một số chính sách ưu đãi người có công với cách mạng theo khung bốn tiêu chí (tính phù hợp, tính hệ thống, tính khả thi, tính hiệu quả)

Đối với chính sách trợ cấp hàng tháng, đề tài chỉ ra một số tiêu chí xác nhận đối tượng (liệt sĩ, thương binh, bệnh binh, người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học...) còn chưa rõ ràng, thang chia mức suy giảm khả năng lao động chưa thống nhất giữa các nhóm đối tượng, đồng thời dẫn số liệu thanh tra cho thấy tỷ lệ hồ sơ sai sót, giả mạo trong xác nhận thương binh và người nhiễm chất độc hóa học còn ở mức đáng kể. Đối với chính sách khám chữa bệnh và cấp phương tiện trợ giúp, dụng cụ chỉnh hình, đề tài ghi nhận diện bao phủ bảo hiểm y tế đã đạt gần như toàn bộ đối tượng thụ hưởng, danh mục phương tiện trợ giúp được mở rộng, nhưng chế độ thanh toán bảo hiểm y tế trái tuyến và quy định thanh toán bảo trì dụng cụ chỉnh hình còn một số bất cập.

Đối với chính sách hỗ trợ giáo dục - đào tạo, dạy nghề và tạo việc làm, đề tài đánh giá mức hỗ trợ đào tạo nghề ngắn hạn cho người có công còn thấp hơn so với một số nhóm đối tượng chính sách khác, trong khi chính sách hỗ trợ tạo việc làm mới phát huy hiệu quả rõ nét ở khu vực công chức, viên chức.

Đối với chính sách hỗ trợ nhà ở, đề tài chỉ ra sự chưa thống nhất giữa các văn bản quy định về đối tượng thụ hưởng và thực trạng ngân sách mới đáp ứng được khoảng một phần tư nhu cầu hỗ trợ nhà ở của các hộ người có công.

4.3. Chương 3, trên cơ sở phân tích bối cảnh kinh tế - xã hội thời kỳ mới (hội nhập quốc tế, cách mạng công nghiệp 4.0, xu hướng già hóa dân số) và định hướng chính sách người có công với cách mạng trong giai đoạn tới

Đề tài đề xuất các khuyến nghị sửa đổi cụ thể theo từng nhóm chính sách. (1) Về chính sách trợ cấp hàng tháng, đề tài kiến nghị sửa đổi các tiêu chí xác nhận đối tượng liệt sĩ, thương binh, bệnh binh, người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học và người bị địch bắt tù, đày; xây dựng lại mức chuẩn trợ cấp theo hướng là mức sàn thấp nhất; điều chỉnh quy định theo hướng một đối tượng chỉ hưởng chế độ ưu đãi cao nhất; và thống nhất một thang chia mức suy giảm khả năng lao động chung.

(2) Về chính sách khám chữa bệnh và dụng cụ chỉnh hình, đề tài kiến nghị điều chỉnh chế độ thanh toán bảo hiểm y tế trái tuyến ngang bằng với nhóm hộ nghèo, dân tộc thiểu số ở vùng khó khăn, đồng thời không quy định cứng danh mục phương tiện trợ giúp theo từng đối tượng và nới điều kiện thanh toán chi phí bảo trì.

(3) Về chính sách giáo dục - đào tạo, dạy nghề và việc làm, đề tài kiến nghị nâng mức hỗ trợ đào tạo nghề ngắn hạn ngang bằng nhóm đối tượng dân tộc thiểu số nghèo và chỉ áp dụng mức cộng điểm ưu tiên cao nhất khi xét tuyển.

(4) Về chính sách nhà ở, đề tài kiến nghị thống nhất quy định đối tượng thụ hưởng giữa các văn bản liên quan và nghiên cứu chuyển sang phương thức cho vay tín dụng ưu đãi để mở rộng diện hỗ trợ.

Thành viên đề tài:

ThS. Nguyễn Bích Ngọc, (Thư ký), Phó Trưởng phòng Nghiên cứu chính sách an sinh xã hội, Viện Khoa học Lao động và Xã hội; ThS. Đỗ Đăng Khoa, Trưởng phòng chính sách 1, Cục Người có công; ThS. Lê Hữu Long, Phó Chánh thanh tra, Thanh tra Bộ; ThS. Nguyễn Thị Thanh Hà, Nghiên cứu viên, Viện Khoa học Lao động và Xã hội; ThS. Triệu Thị Phượng, Nghiên cứu viên, Viện Khoa học Lao động và Xã hội

Từ khóa: Người có công với cách mạng Chính sách ưu đãi xã hội Đánh giá chính sách Hệ thống pháp luật Trợ cấp ưu đãi