Nâng cao chất lượng thanh tra trong lĩnh vực ưu đãi xã hội đối với người có công với cách mạng

Chủ nhiệm: ThS. Đàm Thị Minh Thu

Năm đăng ký: 2016

Năm nghiệm thu: 2017

Tóm tắt:

1. Tính cấp thiết của đề tài

Ở góc độ quản lý Nhà nước, các vấn đề xã hội luôn là một trong những lĩnh vực phức tạp từ trước đến nay. Đặc biệt là đối với nước ta, nói đến vấn đề xã hội thì ngoài những lĩnh vực chung như hầu hết các quốc gia khác, còn có một điểm đặc thù đó là việc thực hiện chính sách ưu đãi đối với người có công với cách mạng. Trong 2 cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc, hàng triệu người con đã anh dũng hi sinh hoặc để lại một phần xương máu của mình nơi chiến trường. Vì vậy việc chăm sóc, ưu đãi với nhóm đối tượng này là một chính sách lớn, thể hiện sự quan tâm, biết ơn của Đảng và Nhà nước đối với những người đã cống hiến, hy sinh xương máu cho độc lập, tự do của Tổ quốc và hạnh phúc của nhân dân, đồng thời thể hiện sâu sắc đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc ta. Theo số liệu rà soát tại thời điểm tháng 10 năm 2014, số người có công đã được xác nhận khoảng 8,85 triệu người, chiếm khoảng gần 10% dân số và hiện nay, toàn quốc có trên 1,4 triệu người có công và thân nhân của họ đang hưởng trợ cấp ưu đãi hàng tháng.

Tuy nhiên, thực hiện chính sách đối với người có công với cách mạng là một vấn đề có tính chất lịch sử, những đóng góp của họ cho đất nước đã diễn ra cách đây nhiều thập kỷ, trong điều kiện chiến tranh; đến nay hồ sơ, giấy tờ bị mất mát, thất lạc nhiều, thiếu chứng cứ để giải quyết. Vì vậy, việc xác nhận người có công không thể tránh khỏi những thiếu sót. Có người thực sự có cống hiến nhưng không được ưu đãi, ngược lại có người không góp công, góp sức lại được thụ hưởng ưu đãi của Nhà nước. Trong công tác thanh tra việc thực hiện chính sách ưu đãi người có công trong những năm vừa qua cho thấy việc kê khai hồ sơ không đúng sự thật để hưởng chế độ ưu đãi người có công diễn ra rất phổ biến. Có thể nói ở đâu được thanh tra là ở đó có sai phạm. Đây cũng chính là nguyên nhân gây nên những bức xúc, dư luận trong nhân dân thời gian qua.

Trước thực tế đó, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội đã quan tâm, đẩy mạnh công tác thanh tra về lĩnh vực này, Lãnh đạo Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội đã chỉ đạo Thanh tra toàn ngành tập trung, ưu tiên đặc biệt cho công tác thanh tra về người có công, kiên quyết xử lý nghiêm đối với các trường hợp man khai, giả mạo hồ sơ, nhằm góp phần đảm bảo công bằng xã hội.

Nhưng trong điều kiện thực tế hiện nay, cho dù Thanh tra toàn ngành LĐTBXH đã hết sức cố gắng thì mỗi năm cũng chỉ thanh tra được khoảng 5 đến 7 tỉnh với 10 đến 14 Phòng LĐTBXH cấp huyện và khoảng 100 xã, phường, thị trấn. Với số đơn vị hành chính từ cấp tỉnh đến cấp xã như hiện nay là 63 đơn vị cấp tỉnh, 713 đơn vị cấp huyện và 11.164 đơn vị cấp xã thì con số được thanh tra hàng năm chiếm một tỷ lệ quá nhỏ, khoảng 10% đối với cấp tỉnh, cấp huyện và chưa được 1% đối với cấp xã. Mặt khác, nội dung thanh tra cũng chưa thực hiện được toàn diện đối với tất cả các nhóm đối tượng theo Pháp lệnh ưu đãi người có công mà chỉ tập trung vào 1 số nhóm đối tượng trong thực tế có nhiều dư luận, đơn thư phản ánh. Đó là cũng chưa kể đến quy trình, phương pháp tiến hành thanh, kiểm tra còn chưa thống nhất, mỗi địa phương làm một cách. Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến phần lớn các cuộc thanh tra do các địa phương tiến hành về lĩnh vực này chưa đạt yêu cầu về chất lượng. Trong khi đó các nhân chứng lịch sử còn lại ngày một ít hoặc trí óc không còn minh mẫn, tỉnh táo để cung cấp các thông tin cho các đoàn thanh tra. Nếu chúng ta càng chậm trễ thì việc xác minh để loại bỏ những hồ sơ giả mạo, khai man sẽ càng trở nên khó khăn. Vì vậy việc thanh tra cần phải tăng cường, tổ chức khẩn trương, thường xuyên, liên tục trên diện rộng và không thể chỉ trông chờ vào lực lượng, kinh phí có hạn của cơ quan Thanh tra mà phải huy động cả hệ thống chính trị cùng vào cuộc. Đặc biệt là ngành Lao động - Thương binh và Xã hội, ngành Quốc phòng và ngành Y tế - Đây là những cơ quan trực tiếp liên quan đến quy trình xét duyệt hồ sơ hưởng chế độ phải đảm đương trách nhiệm chính. Ở cấp tỉnh: Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ Chỉ huy quân sự và Sở Y tế; Ở cấp huyện: Phòng Lao động - Thương binh và xã hội, Ban Chỉ huy quân sự và Cơ sở y tế và thậm chí cả cán bộ Lao động - Thương binh và xã hội cấp xã phải thực hiện nghiêm túc công tác thanh tra mới có thể loại bỏ được những hồ sơ giả mạo, khai man, góp phần đảm bảo được sự công bằng trong việc thực hiện chính sách của Đảng và Nhà nước.

Với chức năng giúp Thủ trưởng các cơ quan quản lý nhà nước về lao động, người có công và xã hội thực hiện chức năng quản lý nhà nước về công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng trong các lĩnh vực lao động, người có công và xã hội, Thanh tra ngành Lao động - Thương binh và Xã hội còn trực tiếp tiến hành thanh tra toàn bộ các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý nhà nước của ngành, trong đó có lĩnh vực người có công, đây là một thách thức lớn đối với các cơ quan Thanh tra ngành Lao động - Thương binh và Xã hội. Với mục tiêu của chính sách ưu đãi xã hội đối với người có công với cách mạng (Nghị định số 31/2013/NĐ-CP của Chính phủ: Quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành một số điều của Pháp lệnh ưu đãi người có công với cách mạng), để đạt được mục tiêu nêu trên, đòi hỏi Thanh tra ngành Lao động - Thương binh và Xã hội cần sớm nghiên cứu để đổi mới về công tác thanh tra nói chung và thanh tra trong lĩnh vực người có công nói riêng.

Vì vậy chúng tôi chọn đề tài “Nâng cao chất lượng thanh tra trong lĩnh vực ưu đãi xã hội đối với người có công với cách mạng” là hết sức cần thiết.

2. Mục tiêu nghiên cứu

a. Mục tiêu chung:

Trên cơ sở lý luận và thực tiễn về nâng cao chất lượng thanh tra, đề tài đánh giá thực trạng chất lượng thanh tra việc thực hiện chính sách ưu đãi người có công với cách mạng trên phạm vi toàn quốc. Từ đó, đề xuất một số giải pháp nâng cao chất lượng thanh tra hiệu quả nhất để có thể áp dụng trong toàn ngành Lao động - Thương binh và xã hội.

b. Mục tiêu cụ thể:

- Phân tích thực trạng về chất lượng công tác thanh tra trong lĩnh vực ưu đãi xã hội đối với người có công với cách mạng.

- Phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới hiệu quả, chất lượng thanh tra việc thực hiện chính sách ưu đãi người có công với cách mạng để có thể áp dụng trong toàn ngành.

- Đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng thanh tra trong lĩnh vực ưu đãi đối với người có công với cách mạng trong toàn ngành.

3. Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, danh mục bảng biểu và phụ lục, đề tài được chia thành 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về nâng cao chất lượng công tác thanh tra chuyên ngành Lao động - Thương binh và Xã hội.

Chương 2: Thực trạng về chất lượng công tác thanh tra trong lĩnh vực ưu đãi xã hội đối với người có công với cách mạng.

Chương 3: Một số giải pháp nâng cao chất lượng thanh tra trong lĩnh vực ưu đãi đối với người có công với cách mạng.

4. Nội dung chính của đề tài

4.1. Chương 1, đề tài hệ thống hóa cơ sở lý luận về nâng cao chất lượng công tác thanh tra trong lĩnh vực ưu đãi xã hội đối với người có công với cách mạng

Đề tài làm rõ các khái niệm liên quan (thanh tra, thanh tra chuyên ngành, chất lượng thanh tra, ưu đãi xã hội đối với người có công với cách mạng), phân tích vai trò, vị trí của công tác thanh tra trong lĩnh vực ưu đãi xã hội đối với người có công với cách mạng, xây dựng hệ thống các tiêu chí đánh giá hiệu quả công tác thanh tra và xác định nội dung cơ bản của việc nâng cao chất lượng thanh tra, bao gồm tổ chức bộ máy, quy trình nghiệp vụ, năng lực đội ngũ thanh tra viên và điều kiện bảo đảm thực hiện. Đề tài chỉ ra các nhóm nhân tố ảnh hưởng đến nâng cao chất lượng thanh tra trong lĩnh vực này.

Trên cơ sở tổng kết kinh nghiệm của một số nước trên thế giới về nâng cao chất lượng thanh tra trong lĩnh vực ưu đãi xã hội, đề tài rút ra những bài học kinh nghiệm có giá trị tham khảo, vận dụng cho công tác thanh tra chính sách người có công với cách mạng ở Việt Nam.

4.2. Chương 2, đề tài đánh giá thực trạng chất lượng công tác thanh tra trong lĩnh vực ưu đãi xã hội đối với người có công với cách mạng

Đề tài phân tích thực trạng tổ chức bộ máy thanh tra chính sách người có công (hệ thống Thanh tra Bộ và Thanh tra Sở Lao động - Thương binh và Xã hội các tỉnh, thành phố), công tác đào tạo, bồi dưỡng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thanh tra, công tác xây dựng quy trình thanh tra và tổ chức hoạt động thanh tra việc thực hiện pháp luật ưu đãi xã hội đối với người có công với cách mạng trong giai đoạn 2013-2015.

Đề tài phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới chất lượng công tác thanh tra, gồm điều kiện trang thiết bị, ứng dụng công nghệ thông tin, trình độ và kỹ năng của cán bộ thanh tra, kiểm tra, bối cảnh cải cách hành chính và hội nhập quốc tế cùng một số yếu tố khác.

Trên cơ sở đó, đề tài đánh giá hiệu quả công tác thanh tra trong lĩnh vực này, chỉ ra những thuận lợi, kết quả đạt được, đồng thời phân tích những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân, làm căn cứ thực tiễn cho việc đề xuất các giải pháp ở chương 3.

4.3. Chương 3, Một số giải pháp nâng cao chất lượng thanh tra trong lĩnh vực ưu đãi đối với người có công với cách mạng

Trên cơ sở quan điểm, mục tiêu, định hướng thanh tra trong lĩnh vực ưu đãi đối với người có công với cách mạng, đề tài đề xuất hai nhóm giải pháp.

(1) Nhóm giải pháp vĩ mô gồm: hoàn thiện hệ thống pháp luật về người có công; đổi mới phương thức tổ chức và quản lý của cơ quan hành chính nhà nước trong thực hiện pháp luật ưu đãi người có công với cách mạng; ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác quản lý; hoàn thiện cơ chế thanh tra việc thực hiện pháp luật, chính sách ưu đãi người có công; cải cách, đổi mới thủ tục hành chính; và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của cơ quan hành chính nhà nước trong thực hiện pháp luật người có công.

(2) Nhóm giải pháp cụ thể gồm: nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của thanh tra viên các cấp, hoàn thiện quy trình thanh tra chính sách người có công, và đẩy mạnh xã hội hóa chính sách ưu đãi người có công với cách mạng. Trên cơ sở đó, đề tài đưa ra một số khuyến nghị cụ thể về sửa đổi, bổ sung cơ chế, chính sách đối với người có công, liên quan đến chính sách với người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học, chính sách đối với liệt sĩ và thân nhân liệt sĩ, chính sách đối với thương binh, cũng như kiến nghị đối với cơ quan tham mưu ban hành chính sách, pháp luật về người có công với cách mạng nhằm khắc phục những vướng mắc, bất cập phát sinh trong quá trình thực hiện.

Thành viên đề tài:

ThS. Lê Đăng Thu, Thanh tra Bộ LĐTBXH, Thư ký; ThS. Đặng Văn Việt, Thanh tra Bộ LĐTBXH, Thành viên chính; CN. Nguyễn Đình Việt, Thanh tra Bộ LĐTBXH, Thành viên chính; CN. Phạm Thành Công, Thanh tra Bộ LĐTBXH, Thành viên chính;

Từ khóa: Thanh tra Ưu đãi xã hội Người có công với cách mạng Chất lượng thanh tra Ngành Lao động – Thương binh và Xã hội