Hoàn thiện pháp luật về giám sát xã hội đối với cơ quan hành chính nhà nước

Chủ nhiệm: ThS. Nguyễn Thị Huế

Năm đăng ký: 2020

Năm nghiệm thu: 2020

Tóm tắt:

1. Tính cấp thiết của đề tài

Dân chủ ở cơ sở là một trong những nội dung quan trọng trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Việc bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân thông qua cơ chế dân chủ ở cơ sở góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, tăng cường sự minh bạch và trách nhiệm giải trình của cơ quan hành chính nhà nước. Dân chủ ở cơ sở tạo điều kiện để người dân trực tiếp tham gia vào việc quyết định những vấn đề liên quan đến đời sống cộng đồng, đồng thời thực hiện quyền giám sát đối với hoạt động của các cơ quan nhà nước và cán bộ, công chức.

Dân chủ có mối quan hệ chặt chẽ với quyền con người và quyền công dân. Quyền dân chủ như quyền tiếp cận thông tin, quyền tham gia quản lý nhà nước, quyền khiếu nại, tố cáo và quyền giám sát phải được cụ thể hóa bằng pháp luật để công dân có thể thực hiện trên thực tế. Việc hoàn thiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở là yêu cầu tất yếu nhằm bảo đảm các quyền hiến định của công dân và nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương.

Trong bối cảnh cải cách hành chính và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, việc xây dựng cơ chế pháp lý bảo đảm thực hiện dân chủ ở cơ sở trở thành nhiệm vụ quan trọng. Pháp luật về dân chủ ở cơ sở không chỉ là công cụ quản lý nhà nước mà còn là cơ chế để nhân dân kiểm soát quyền lực nhà nước, góp phần phòng chống quan liêu, tham nhũng và các hành vi vi phạm pháp luật.

2. Mục tiêu và phương pháp nghiên cứu

Đề tài nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn của pháp luật về dân chủ ở cơ sở, đồng thời đánh giá thực trạng pháp luật và việc thực hiện dân chủ ở cơ sở trong giai đoạn từ sau khi Hiến pháp năm 2013 có hiệu lực đến năm 2020. Trên cơ sở đó, đề tài đề xuất quan điểm và giải pháp hoàn thiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở trong giai đoạn tiếp theo.

Đề tài sử dụng phương pháp tiếp cận liên ngành, kết hợp giữa luật học, khoa học hành chính và chính trị học nhằm phân tích toàn diện các vấn đề liên quan đến dân chủ ở cơ sở. Các phương pháp nghiên cứu chủ yếu bao gồm phân tích tài liệu, thống kê, điều tra khảo sát, so sánh, tổng hợp và tham vấn chuyên gia. Việc sử dụng các phương pháp này giúp đánh giá khách quan thực trạng pháp luật và cơ chế thực hiện dân chủ ở cơ sở.

Ngoài ra, đề tài còn sử dụng cách tiếp cận từ góc độ quyền con người và quyền công dân, coi dân chủ ở cơ sở là cơ chế bảo đảm các quyền hiến định của người dân. Đồng thời, cách tiếp cận dự báo cũng được sử dụng để đánh giá những xu hướng phát triển và yêu cầu mới đối với pháp luật về dân chủ ở cơ sở trong thời gian tới.

3. Cơ sở lý luận về dân chủ ở cơ sở

Dân chủ ở cơ sở là hình thức thực hiện quyền làm chủ trực tiếp của nhân dân tại cộng đồng dân cư và các đơn vị cơ sở. Nội dung dân chủ ở cơ sở được thể hiện thông qua phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”. Việc thực hiện dân chủ ở cơ sở không chỉ góp phần nâng cao vai trò của người dân mà còn giúp chính quyền địa phương hoạt động hiệu quả hơn.

Dân chủ là môi trường để bảo đảm và thực hiện quyền con người, đồng thời quyền con người là nền tảng của chế độ dân chủ. Sự phát triển của dân chủ gắn liền với việc mở rộng quyền tham gia của người dân vào các hoạt động quản lý nhà nước và xã hội.

Pháp luật về dân chủ ở cơ sở bao gồm các quy định về quyền và nghĩa vụ của công dân, trách nhiệm của chính quyền cơ sở và cơ chế giám sát xã hội. Trong đó, vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội đặc biệt quan trọng trong việc tổ chức và thực hiện hoạt động giám sát xã hội đối với các cơ quan hành chính nhà nước.

Giám sát xã hội là một hình thức kiểm soát quyền lực nhà nước, thông qua đó nhân dân và các tổ chức xã hội tham gia theo dõi, đánh giá và kiến nghị đối với hoạt động của các cơ quan nhà nước. Hoạt động giám sát góp phần nâng cao trách nhiệm thực thi công vụ và hạn chế các hành vi tiêu cực như quan liêu, tham nhũng và nhũng nhiễu nhân dân.

4. Thực trạng pháp luật và thực hiện dân chủ ở cơ sở

Trong thời gian qua, hệ thống pháp luật về dân chủ ở cơ sở từng bước được hoàn thiện, tạo cơ sở pháp lý để người dân tham gia quản lý nhà nước và giám sát hoạt động của chính quyền. Nhận thức của cán bộ, công chức về vai trò của dân chủ ở cơ sở ngày càng được nâng cao, và các nội dung dân chủ dần được triển khai trong thực tiễn.

Nhiều hoạt động giám sát xã hội đã được tổ chức và đạt kết quả tích cực. Các tổ chức chính trị – xã hội đã tiến hành nhiều cuộc giám sát liên quan đến quyền và lợi ích của nhân dân, như giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo; giám sát môi trường kinh doanh; giám sát các chính sách an sinh xã hội và hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước.

Hoạt động giám sát xã hội đã góp phần nâng cao trách nhiệm của cơ quan hành chính nhà nước, phát hiện và kiến nghị khắc phục những hạn chế, sai sót trong quản lý. Qua đó, hiệu quả quản lý nhà nước được cải thiện và niềm tin của người dân đối với chính quyền được củng cố.

Tuy nhiên, việc thực hiện dân chủ ở cơ sở vẫn còn nhiều hạn chế. Một số quy định pháp luật chưa đồng bộ và chưa phù hợp với Hiến pháp năm 2013. Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở cơ sở còn thiếu các quy định về trách nhiệm và chế tài xử lý vi phạm, dẫn đến hiệu quả thực hiện chưa cao.

Một số văn bản pháp luật chưa quy định rõ trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong việc thực hiện dân chủ ở cơ sở, chưa xác định cụ thể cơ chế phối hợp giữa các cơ quan và chưa bảo đảm đầy đủ các biện pháp thực thi. Điều này làm giảm tính khả thi của các quy định pháp luật.

Ngoài ra, công tác xây dựng và ban hành văn bản pháp luật về dân chủ ở cơ sở còn chậm, chất lượng chưa cao. Công tác rà soát, tổng kết thi hành pháp luật chưa được thực hiện thường xuyên và nghiêm túc. Năng lực của đội ngũ cán bộ tham gia xây dựng chính sách còn hạn chế.

5. Quan điểm và giải pháp hoàn thiện pháp luật

Để nâng cao hiệu quả thực hiện dân chủ ở cơ sở, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân và tăng cường kiểm soát quyền lực nhà nước. Việc hoàn thiện pháp luật phải phù hợp với Hiến pháp năm 2013 và yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Một trong những giải pháp quan trọng là xây dựng và ban hành luật về giám sát và phản biện xã hội nhằm thể chế hóa các quy định của Đảng và pháp luật hiện hành. Luật này cần quy định rõ nội dung, phạm vi, chủ thể, trình tự và thủ tục giám sát xã hội, cũng như cơ chế phối hợp giữa các chủ thể giám sát.

Bên cạnh đó, cần quy định rõ trách nhiệm của cơ quan nhà nước và người đứng đầu trong việc thực hiện dân chủ ở cơ sở; tăng cường công khai, minh bạch thông tin; tổ chức tốt việc tiếp dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo.

Cần nâng cao hiệu quả tuyên truyền, phổ biến pháp luật để cán bộ và người dân hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình trong thực hiện dân chủ ở cơ sở. Việc phổ biến pháp luật phải được thực hiện thường xuyên và phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương.

Ngoài ra, cần nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ, công chức trong việc tổ chức thực hiện dân chủ ở cơ sở và xây dựng chính sách pháp luật. Công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện pháp luật cần được tăng cường nhằm bảo đảm các quy định được thực hiện nghiêm túc.

6. Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận về dân chủ ở cơ sở và giám sát xã hội đối với các cơ quan hành chính nhà nước. Đề tài làm rõ vai trò của nhân dân và các tổ chức xã hội trong kiểm soát quyền lực nhà nước, đồng thời chỉ ra những hạn chế của hệ thống pháp luật hiện hành.

Các kết quả nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học phục vụ việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở trong giai đoạn tới. Đồng thời, kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức và nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực quản lý nhà nước.

Nhìn chung, việc hoàn thiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở có ý nghĩa quan trọng trong việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân, nâng cao hiệu lực và hiệu quả quản lý nhà nước, góp phần xây dựng nền hành chính dân chủ, minh bạch và phục vụ nhân dân.

Thành viên đề tài:

Từ khóa:

	Tên file	View
	20260226112342-1031bc-t-hop-dt-nguyen-thi-hue-2020.pdf	Đăng nhập để xem
	20260226112344-1031bc-tt-dt-nguyen-thi-hue-2020.pdf	Đăng nhập để xem