Giải pháp phát triển đào tạo kỹ năng số cho học sinh, sinh viên trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp

Chủ nhiệm: ThS. Nguyễn Quang Hưng

Năm đăng ký: 2021

Năm nghiệm thu: 2022

Tóm tắt:

1. Tính cấp thiết của đề tài

Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư với sự phát triển mạnh mẽ của tự động hóa, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và Internet vạn vật đang thúc đẩy thế giới bước vào kỷ nguyên chuyển đổi số toàn diện, làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, cấu trúc thị trường lao động và yêu cầu về chất lượng nguồn nhân lực. Khả năng sử dụng công nghệ số hiện nay đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với hầu hết mọi ngành nghề và vị trí việc làm. Trong bối cảnh Việt Nam đang tích cực ban hành nhiều chủ trương, chính sách để thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia và chuyển đổi số trong giáo dục nghề nghiệp, trình độ kỹ năng số của lực lượng lao động nước ta vẫn đang xếp ở thứ hạng thấp và chưa bắt kịp các quốc gia trong khu vực như Thái Lan, Malaysia hay Singapore. Thực tế cho thấy năng lực tin học của học sinh, sinh viên tốt nghiệp từ các cơ sở giáo dục nghề nghiệp còn có một khoảng cách lớn so với đòi hỏi của doanh nghiệp, trong khi chương trình đào tạo hiện tại chủ yếu mới chỉ dừng lại ở môn tin học đại cương với thời lượng rất hạn chế. Cho đến nay, vẫn chưa có nghiên cứu nào đánh giá một cách hệ thống và toàn diện về kỹ năng số của người lao động qua đào tạo nghề nghiệp. Do đó, việc thực hiện đề tài này là vô cùng cần thiết nhằm tìm ra các giải pháp phát triển đào tạo kỹ năng số, góp phần giải quyết sự thiếu hụt năng lực số và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực Việt Nam trong bối cảnh mới.

2. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chung

Đề xuất giải pháp phát triển đào tạo kỹ năng số cho học sinh, sinh viên trình độ cao đẳng, trung cấp trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp và đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong chuyển đổi số quốc gia.

Mục tiêu cụ thể

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển đào tạo kỹ năng số cho học sinh, sinh viên trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp;

- Đánh giá thực trạng phát triển đào tạo kỹ năng số cho học sinh, sinh viên trình độ trung cáp, cao đẳng trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp giai đoạn 2016-2020;

- Đề xuất giải pháp phát triển đào tạo kỹ năng số cho học sinh, sinh viên trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.

3. Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, đề tài được kết cấu thành 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển đào tạo kỹ năng số cho học sinh, sinh viên trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp;

Chương 2: Thực trạng phát triển đào tạo kỹ năng số cho học sinh, sinh viên trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp giai đoạn 2016-2020;

Chương 3. Đề xuất giải pháp phát triển đào tạo kỹ năng số cho học sinh, sinh viên trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.

4. Nội dung chính của đề tài

Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển đào tạo kỹ năng số cho học sinh, sinh viên trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Nội dung chương này tập trung làm rõ hệ thống khái niệm nền tảng, khẳng định kỹ năng số là năng lực thiết yếu để một cá nhân sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông nhằm hoàn thành các mục tiêu cuộc sống và nghề nghiệp. Đào tạo kỹ năng số và phát triển đào tạo kỹ năng số được tiếp cận như một tổng thể các hoạt động học tập có tổ chức, có mục đích nhằm trang bị năng lực số phù hợp với nhu cầu thị trường lao động tương lai. Báo cáo phân tích sâu sắc vai trò của kỹ năng số trong việc thúc đẩy học tập suốt đời, cá nhân hóa quá trình học tập và cân bằng cung - cầu lao động trước hiện tượng “phân cực công việc” do công nghệ gây ra. Nhóm tác giả đã tiến hành nghiên cứu đối sánh hàng loạt khung năng lực số uy tín trên thế giới như DigComp của Châu Âu, DLGF và khung năng lực số của UNESCO, DiSTO, cũng như khung năng lực số của Hội đồng Thủ thư Đại học Úc (CAUL). Từ kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn giáo dục trong nước, đề tài định hình cấu trúc khung kỹ năng số cho học sinh, sinh viên giáo dục nghề nghiệp xoay quanh các nhóm kỹ năng cốt lõi gồm: khả năng sử dụng thiết bị công nghệ số, tìm kiếm thông tin trong môi trường số, giao tiếp trong môi trường số, giải quyết các vấn đề trong môi trường số, phát triển và tạo nội dung số, an toàn - bảo mật, và bổ sung thêm nhóm kỹ năng học tập trong môi trường số.

Chương 2: Thực trạng phát triển đào tạo kỹ năng số cho học sinh, sinh viên trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp giai đoạn 2016-2020. Chương này phản ánh bức tranh thực trạng thông qua kết quả điều tra, khảo sát thực tế được xử lý bằng các phương pháp thống kê, so sánh dựa trên mẫu khảo sát gồm các học sinh sinh viên, nhà giáo, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và doanh nghiệp thuộc nhóm ngành Công nghệ thông tin - Điện tử - Tự động hóa. Kết quả phân tích cho thấy các chính sách phát triển kỹ năng số tại Việt Nam đang từng bước được hoàn thiện nhưng việc triển khai cụ thể tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp vẫn bộc lộ nhiều hạn chế. Nội dung chương trình môn tin học hiện tại bị nhà giáo và người học đánh giá là chưa sát thực tiễn, chủ yếu trang bị kỹ năng văn phòng cơ bản mà thiếu các kỹ năng số chuyên sâu đáp ứng vị trí việc làm của doanh nghiệp. Các điều kiện đảm bảo chất lượng như trình độ ứng dụng công nghệ thông tin của đội ngũ nhà giáo, cơ sở vật chất, trang thiết bị giảng dạy và các phần mềm quản lý tại nhiều nhà trường vẫn chưa đồng bộ. Đáng chú ý, báo cáo chỉ ra mối liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp trong việc cập nhật các nghề công nghệ mới và đào tạo kỹ năng số còn lỏng lẻo, dẫn đến việc lao động sau tốt nghiệp chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế và đòi hỏi bổ sung kỹ năng từ phía đơn vị sử dụng lao động.

Chương 3. Đề xuất giải pháp phát triển đào tạo kỹ năng số cho học sinh, sinh viên trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Trên cơ sở phân tích bối cảnh chuyển đổi số, các quan điểm định hướng của Đảng, Nhà nước và nguyên tắc đảm bảo tính pháp lý, thực tiễn, khả thi, chương cuối cùng tập trung đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ đến năm 2030. Giải pháp trọng tâm đầu tiên là việc xây dựng Khung kỹ năng số cụ thể trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp theo quy trình khoa học. Tiếp theo là các nhóm giải pháp về hoàn thiện cơ chế chính sách; đầu tư nâng cao năng lực các điều kiện đảm bảo chất lượng đào tạo (phát triển năng lực nhà giáo, cơ sở hạ tầng công nghệ); tăng cường gắn kết chặt chẽ với doanh nghiệp trong việc xác định nhu cầu và tổ chức đào tạo; xây dựng hệ thống giám sát, đánh giá chất lượng đầu ra kỹ năng số; chia sẻ thông tin thị trường lao động và đổi mới phương thức tổ chức đào tạo kỹ năng số cho người học. Chương này cũng khép lại bằng các khuyến nghị cụ thể về điều kiện thực hiện đối với các cơ quan quản lý và các cơ sở giáo dục nghề nghiệp nhằm hiện thực hóa các giải pháp đã đề xuất vào thực tế.

Thành viên đề tài:

TS. Nguyễn Thị Luyến, Viện Khoa học Giáo dục nghề nghiệp – Thư ký khoa học. TS. Trần Việt Đức, Viện Khoa học Giáo dục nghề nghiệp, thành viên chính; ThS. Nguyễn Thị Trang, Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp, thành viên chính; TS. Trần Xuân Ngọc, trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội, thành viên chính; TS. Trần Đức Hỗ, Viện Khoa học Giáo dục nghề nghiệp, thành viên chính; ThS. Trần Thanh Bình, Cao đẳng nghề công nghiệp Hà Nội, thành viên chính; ThS. Nguyễn Hải Cường, Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp

Từ khóa: Đào tạo Kỹ năng số Học sinh Sinh viên Cơ sở giáo dục nghề nghiệp Giáo dục nghề nghiệp