Giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo đại học thông qua liên kết đào tạo giữa các trường đại học khối kinh tế - xã hội với các doanh nghiệp

Chủ nhiệm: PGS.TS. Lê Thanh Hà

Năm đăng ký: 2015

Năm nghiệm thu: 2016

Tóm tắt:

1. Tính cấp thiết của đề tài

Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trình độ đại học là vấn đề quan trọng, được Đảng và Nhà nước ta dành sự quan tâm đặc biệt. Nghị quyết TW 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế đòi hỏi các trường đại học phải tìm kiếm và thực hiện các giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực ở tất cả các chương trình đào tạo, trong đó có đào tạo liên kết với doanh nghiệp.

Việc liên kết đào tạo giữa các trường đại học khối kinh tế - xã hội với doanh nghiệp trong việc đào tạo nguồn nhân lực trình độ đại học hiện nay còn chưa phát triển mạnh, chưa có kế hoạch và chương trình liên kết rõ ràng, hiệu quả; chất lượng đào tạo chưa cao. Chất lượng sinh viên tốt nghiệp ở các trường đại học khối kinh tế - xã hội chưa đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp. Chất lượng các khóa đào tạo ngắn hạn của các trường đại học cho cán bộ có trình độ đại học ở doanh nghiệp chưa đạt được hiệu quả cần thiết.

Mặc dù cho đến nay có khá nhiều công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế về liên kết đào tạo nguồn nhân lực trình độ đại học giữa các trường đại học với doanh nghiệp, song cho đến nay, chưa có một công trình nghiên cứu nào đề cập một cách toàn diện đến vấn đề nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trình độ đại học trong liên kết đào tạo giữa các trường đại học khối kinh tế - xã hội với doanh nghiệp.

2. Mục tiêu nghiên cứu

Đưa ra được giải pháp và mô hình liên kết có hiệu quả, nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực trình độ đại học.

3. Kết cấu của đề tài

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo và Phụ lục, đề tài gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về việc nâng cao chất lượng đào tạo đại học thông qua liên kết đào tạo.

Chương 2: Thực trạng hoạt động nâng cao chất lượng đào tạo đại học thông qua liên kết đào tạo giữa các trường đại học khối kinh tế - xã hội với doanh nghiệp.

Chương 3: Giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo đại học thông qua liên kết giữa các trường đại học khối kinh tế - xã hội với doanh nghiệp.

4. Nội dung chính của đề tài

4.1. Chương 1: Cơ sở lý luận về việc nâng cao chất lượng đào tạo đại học thông qua liên kết đào tạo

Chương 1 tập trung luận giải hệ thống cơ sở lý luận về nâng cao chất lượng đào tạo đại học thông qua liên kết với doanh nghiệp. Trước tiên, đề tài hệ thống hóa và làm rõ các khái niệm gồm: khái niệm chất lượng, đào tạo, chất lượng đào tạo đại học và liên kết đào tạo giữa trường đại học với doanh nghiệp. Theo đó, chất lượng đào tạo được tiếp cận theo nhiều góc độ khác nhau, nhưng xét chung nhất là mức độ đáp ứng các yêu cầu của người học, người sử dụng lao động và xã hội. Liên kết đào tạo được hiểu là quan hệ hợp tác hai chiều, hai bên cùng có lợi giữa nhà trường và doanh nghiệp trong tất cả các hoạt động đào tạo, từ xây dựng chương trình, tổ chức giảng dạy đến đánh giá kết quả và tuyển dụng.

Đề tài phân tích các mô hình và phương thức hoạt động của liên kết đào tạo giữa cơ sở đào tạo với doanh nghiệp, bao gồm các hình thức hợp tác về xây dựng chương trình đào tạo, nâng cao năng lực giảng viên, tạo điều kiện thực hành thực tập cho sinh viên, hợp tác nghiên cứu khoa học và tiếp cận thông tin thị trường lao động. Đề tài cũng đề xuất hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả nâng cao chất lượng đào tạo thông qua liên kết.

Bên cạnh đó, chương 1 phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến liên kết đào tạo từ ba phía: nhân tố từ phía Nhà trường (chính sách, cơ sở vật chất, năng lực giảng viên, nhận thức quản lý...); nhân tố từ phía Doanh nghiệp (quy mô, đặc điểm ngành nghề, nguồn vốn, nhu cầu nhân lực...); và nhân tố từ môi trường bên ngoài (chính sách pháp luật, bối cảnh kinh tế xã hội...). Cuối cùng, nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về liên kết đào tạo tại một số quốc gia phát triển (Mỹ, Đức, Nhật Bản, Australia...) và rút ra các bài học tham khảo có giá trị cho Việt Nam.

4.2. Chương 2: Thực trạng hoạt động nâng cao chất lượng đào tạo đại học thông qua liên kết đào tạo giữa các trường đại học khối kinh tế - xã hội với doanh nghiệp

Chương 2 phân tích toàn diện thực trạng hoạt động nâng cao chất lượng đào tạo đại học thông qua liên kết với doanh nghiệp tại các trường đại học khối kinh tế - xã hội ở Việt Nam. Trước tiên, đề tài khái quát bức tranh chung về hệ thống các trường đại học khối kinh tế - xã hội, cho thấy đây là khối trường có quy mô lớn nhất cả nước (chiếm 79% tổng số trường đại học) với sự đa dạng về loại hình, nhưng vẫn còn nhiều bất cập trong chất lượng đào tạo và mức độ gắn kết với doanh nghiệp.

Trên cơ sở điều tra khảo sát 15 trường đại học và 60 doanh nghiệp tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, đề tài đánh giá thực trạng liên kết đào tạo trên các khía cạnh chính: (1) Xây dựng và hoàn thiện nội dung, chương trình đào tạo – kết quả cho thấy hầu hết các trường chưa huy động được sự tham gia thường xuyên của doanh nghiệp vào quá trình này; (2) Nâng cao năng lực của giảng viên – sự hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp trong việc bồi dưỡng giảng viên còn rất hạn chế; (3) Nâng cao kiến thức thực tế cho sinh viên – sinh viên được tiếp cận thực tế qua các đợt thực hành, thực tập tại doanh nghiệp, nhưng hiệu quả chưa cao; (4) Hoàn thiện hệ thống cơ sở vật chất phục vụ đào tạo với sự hỗ trợ của doanh nghiệp còn rất ít; (5) Hợp tác nghiên cứu khoa học giữa trường và doanh nghiệp ở mức độ sơ khai; (6) Tiếp cận thông tin thị trường lao động và nhu cầu của doanh nghiệp chưa được quan tâm đúng mức.

Đề tài cũng phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến liên kết đào tạo từ cả phía nhà trường lẫn doanh nghiệp. Kết quả phân tích nhân tố khám phá EFA và hồi quy tuyến tính bội cho thấy các nhân tố từ phía nhà trường (nhận thức, năng lực, cơ chế chính sách) và từ phía doanh nghiệp (quy mô, nhận thức, lợi ích kinh tế) đều có tác động đáng kể đến chất lượng và hiệu quả của liên kết đào tạo. Từ đó, đề tài đánh giá chung, chỉ ra những kết quả đạt được, các hạn chế và nguyên nhân cơ bản, đặc biệt là sự thiếu chủ động từ cả hai phía và thiếu cơ chế ràng buộc pháp lý đủ mạnh.

4.3. Chương 3: Giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo đại học thông qua liên kết giữa các trường đại học khối kinh tế - xã hội với doanh nghiệp

Chương 3 đề xuất các giải pháp và khuyến nghị toàn diện nhằm nâng cao chất lượng đào tạo đại học thông qua tăng cường liên kết với doanh nghiệp. Trước tiên, đề tài phân tích bối cảnh kinh tế - xã hội trong nước và quốc tế giai đoạn 2016-2020, dự báo xu hướng phát triển thị trường lao động; đồng thời làm rõ các quan điểm chỉ đạo: liên kết đào tạo là trách nhiệm quản lý nhà nước của Bộ GD&ĐT; là trách nhiệm xã hội của cả nhà trường và doanh nghiệp theo nguyên tắc hai bên cùng có lợi; và phải là liên kết toàn diện, hiệu quả.

Đề tài đề xuất hai nhóm giải pháp lớn:

(1) Nhóm giải pháp thúc đẩy liên kết giữa trường đại học và doanh nghiệp, gồm: xây dựng chính sách liên kết đào tạo hệ thống tại mỗi trường; xây dựng mạng lưới và trung tâm tư vấn liên kết; huy động nguồn lực tài chính từ nhiều phía để duy trì và phát triển liên kết;

(2) Nhóm giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo trình độ đại học, gồm: đổi mới chương trình đào tạo với sự tham gia tích cực của doanh nghiệp; hoàn thiện cơ sở vật chất với hỗ trợ kỹ thuật và tài chính của doanh nghiệp; nâng cao chất lượng giảng viên qua hợp tác nghiên cứu, thỉnh giảng chuyên gia; tổ chức thực hành, thực tập hiệu quả tại doanh nghiệp; đổi mới quản lý đào tạo; thực hiện đào tạo theo nhu cầu thực tế của người sử dụng lao động.

Ngoài ra, đề tài đưa ra ba nhóm khuyến nghị đối với:

(1) Bộ Giáo dục và Đào tạo và cơ quan chủ quản (ban hành quy định, tăng quyền tự chủ cho trường, bổ sung tiêu chí liên kết trong kiểm định chất lượng...);

(2) Hiệp hội doanh nghiệp và doanh nghiệp (tăng tính chủ động tham gia, đóng góp nguồn lực tài chính, thực hiện hiệu quả các cam kết liên kết...);

(3) Các trường đại học và các khoa chuyên môn (cải tiến kiểm tra đánh giá, xây dựng cơ chế mở để thúc đẩy nghiên cứu khoa học, tăng cường gắn kết với doanh nghiệp trong toàn bộ quá trình đào tạo...).

Thành viên đề tài:

TS. Vũ Hồng Phong,Trường Đại học Lao động – Xã hội, Thư ký; PGS.TS. Vũ Thị Mai,Trường Đại học Lao động – Xã hội; TS. Lương Xuân Dương; Trường Đại học Lao động – Xã hội; TS. Bùi Thị Ngọc; Trường Đại học Lao động – Xã hội; TS. Ngô Anh Cường; Trường Đại học Lao động – Xã hội; ThS. Nguyễn Thị Hồng; Trường Đại học Lao động – Xã hội; ThS. Trần Tùng Lâm; Trường Đại học Lao động – Xã hội

Từ khóa: Chất lượng đào tạo đại học Liên kết đào tạo Trường đại học khối kinh tế - xã hội Doanh nghiệp Nguồn nhân lực trình độ đại học Giải pháp liên kết đào tạo Hợp tác nhà trường – doanh nghiệp