Đề xuất giải pháp thúc đẩy việc đánh giá, cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia

Chủ nhiệm: TS. Nguyễn Chí Trường

Năm đăng ký: 2021

Năm nghiệm thu: 2021

Tóm tắt:

1. Tính cấp thiết của đề tài

Trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào thời kỳ dân số vàng, lực lượng lao động dồi dào nhưng tỷ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ từ sơ cấp trở lên mới chỉ đạt khoảng 26% (tính đến quý I năm 2021), đồng nghĩa với việc phần lớn lực lượng lao động còn lại (chiếm 74%) chưa được chuẩn hóa và công nhận trình độ kỹ năng nghề quốc gia. Việc đo lường, xác định trình độ kỹ năng lao động hiện nay chủ yếu dựa vào các văn bằng giáo dục chính quy mà bỏ qua năng lực nội sinh tích lũy từ thực tế, từ các doanh nghiệp hay làng nghề. Hoạt động đánh giá, cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia đóng vai trò như một công cụ hữu hiệu giúp phản ánh thực chất chất lượng nguồn nhân lực theo nhu cầu kinh tế - xã hội, cụ thể hóa các mục tiêu chiến lược của Đảng về nhân lực chất lượng cao, đồng thời giúp người lao động nhận diện sự thiếu hụt kỹ năng để tự định hướng thăng tiến và giúp doanh nghiệp có cơ sở sử dụng, trả lương phù hợp. Do đó, việc nghiên cứu đề tài này là hết sức cần thiết nhằm chuẩn hóa lực lượng lao động, thúc đẩy học tập suốt đời và nâng cao năng suất, sức cạnh tranh của quốc gia trong tình hình mới.

2. Mục tiêu nghiên cứu

2.1. Mục tiêu chung

Đề xuất một số giải pháp thúc đẩy việc đánh giá, cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia tại Việt Nam đến năm 2030.

2.2. Mục tiêu cụ thể

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về đánh giá, công nhận, cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia;

- Đánh giá thực trạng việc việc đánh giá, công nhận, cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia từ khi hình thành đến năm 2020;

- Đề xuất định hướng, quan điểm và giải pháp thúc đẩy việc đánh giá, cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia đến năm 2030.

3. Kết cấu của đề tài

Đề tài được kết cấu thành 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về đánh giá, cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia;

Chương 2: Thực trạng đánh giá, công nhận trình độ và cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia ở Việt Nam;

Chương 3: Quan điểm, định hướng, mục tiêu và một số giải pháp thúc đẩy việc đánh giá, cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia.

4. Nội dung chính của đề tài

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về đánh giá, cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia. Nội dung chương này tập trung tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước, đồng thời làm rõ hệ thống thuật ngữ cốt lõi như kỹ năng nghề, thiếu hụt kỹ năng, cùng các nguyên tắc đánh giá tối quan trọng bao gồm tính công bằng, tính linh hoạt, tính hợp lệ và độ tin cậy. Đề tài phân tích sâu sắc vai trò, ý nghĩa của lực lượng lao động có kỹ năng đối với năng suất lao động xã hội và giá trị kinh tế, đồng thời phân biệt rõ ràng sự khác biệt bản chất giữa chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia (thừa nhận năng lực thực tế, gắn liền với vị trí việc làm chuyên sâu) và văn bằng đào tạo (công nhận kết quả học tập theo chuẩn đầu ra của chương trình chính quy). Bên cạnh việc nhận diện các xu hướng tác động thời kỳ Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và hậu đại dịch, chương này dành phần lớn nội dung nghiên cứu kinh nghiệm thực tiễn từ các quốc gia đi trước như Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan và Úc, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm sâu sắc cho Việt Nam về mô hình hội đồng kỹ năng ngành, việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và xây dựng văn hóa tuyển dụng dựa vào năng lực thực tế thay vì chỉ phụ thuộc vào bằng cấp.

Chương 2: Thực trạng đánh giá, công nhận trình độ và cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia ở Việt Nam. Chương hai đi sâu rà soát hệ thống chủ trương, chính sách, quy định pháp luật và thực tế triển khai công tác đánh giá, cấp chứng chỉ tại Việt Nam thời gian qua. Qua số liệu thống kê và biểu đồ phân tích, đề tài chỉ ra những thuận lợi và kết quả bước đầu đạt được về số lượng tiêu chuẩn được ban hành, ngân hàng câu hỏi, số lượng đánh giá viên và người tham gia đánh giá qua các năm. Tuy nhiên, thực trạng cũng bộc lộ nhiều tồn tại, hạn chế khi quy mô đánh giá còn nhỏ lẻ, chưa đạt mục tiêu đề ra; nhận thức của xã hội và các cấp ngành về hoạt động này còn chưa đầy đủ. Đặc biệt, thực tế tuyển dụng, sử dụng và trả công của đa số doanh nghiệp hiện nay vẫn mang nặng tư duy dựa vào văn bằng đào tạo chính quy, dẫn đến việc thiếu kết nối cung - cầu lao động và gây ra sự thiếu hụt kỹ năng trầm trọng. Nguyên nhân của các tồn tại này bắt nguồn từ sự thiếu đồng bộ trong thể chế, cơ chế tài chính, nguồn lực đầu tư còn hạn chế và các quy định bắt buộc sử dụng lao động có chứng chỉ kỹ năng nghề tại các công việc ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn, sức khỏe vẫn chưa được thực thi triệt để.

Chương 3: Quan điểm, định hướng, mục tiêu và một số giải pháp thúc đẩy việc đánh giá, cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia. Trên cơ sở lý luận và thực trạng, chương cuối cùng xác định hệ thống quan điểm, định hướng chiến lược gắn với mục tiêu cụ thể đến năm 2030, đồng thời đề xuất ba nhóm giải pháp lớn mang tính toàn diện. Nhóm giải pháp về chủ trương, chính sách tập trung vào hoàn thiện thể chế, luật pháp đồng bộ, kết nối hiệu quả giữa khung trình độ kỹ năng nghề quốc gia và khung trình độ quốc gia, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và thực thi nghiêm quy định bắt buộc chứng chỉ đối với ngành nghề đặc thù. Nhóm giải pháp hoàn thiện mô hình chú trọng vào việc nâng cao tính khả dụng của tiêu chuẩn kỹ năng, xây dựng mô hình hội đồng kỹ năng nghề các cấp, kiện toàn hệ thống tổ chức đánh giá, đặc biệt là đề xuất xây dựng Hệ thống quản lý kỹ năng nghề quốc gia (SQ-Net) và thiết lập 03 trung tâm đánh giá sử dụng dịch vụ công trực tiếp ở ba miền. Nhóm giải pháp thúc đẩy tập trung tăng cường chất lượng, quy mô hệ thống, thu hút nguồn lực, đẩy mạnh hợp tác quốc tế và tuyên truyền thay đổi nhận thức từ xã hội, hướng đến dịch chuyển từ văn hóa chuộng bằng cấp sang văn hóa coi trọng kỹ năng và năng lực hành nghề thực chất. Chương này kết thúc bằng việc xây dựng lộ trình, kế hoạch triển khai cụ thể cùng các quy định về giám sát, đánh giá điều chỉnh trong quá trình thực hiện.

Thành viên đề tài:

ThS. Ngô Thị Thu Hà, Vụ Kỹ năng nghề -TCGDNN - Thư ký; TS. Nguyễn Văn Cường, Vụ Kỹ năng nghề -TCGDNN, Thành viên chính; ThS. Đặng Thị Huyền, Viện Khoa học Giáo dục nghề nghiệp - TCGDNN, Thành viên chính; ThS. Bùi Thị Bích Thủy - Viện Khoa học Giáo dục nghề nghiệp - TCGDNN, Thành viên chính; ThS. Lê Thị Thảo - Viện Khoa học Giáo dục nghề nghiệp - TCGDNN, Thành viên chính; ThS. Nguyễn Thị Hải Hòa - Trường Cao đẳng Du lịch Hải Phòng, Thành viên; ThS. Đào Vũ Nguyên - Công ty Cổ phần Tập đoàn Xây d

Từ khóa: Chứng chỉ Kỹ năng nghề Đánh giá Quốc gia