Đánh giá việc triển khai hướng dẫn của ASEAN về trách nhiệm xã hội doanh nghiệp tại Việt Nam

Chủ nhiệm: Ths. Lê Ngự Bình

Năm đăng ký: 2020

Năm nghiệm thu: 2021

Tóm tắt:

1. Tính cấp thiết của đề tài

Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR) là sự cam kết đóng góp cho phát triển bền vững thông qua việc nâng cao chất lượng cuộc sống của người lao động, cộng đồng và toàn xã hội theo cách có lợi cho cả doanh nghiệp lẫn sự phát triển chung. Trong xu thế hội nhập sâu rộng, CSR đã trở thành mối quan tâm toàn cầu và là một yêu cầu “mềm” đối với sự phát triển bền vững. Tại Việt Nam, nhận thức và việc tuân thủ pháp luật lao động cùng CSR của khối doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa (chiếm tới 98% tổng số doanh nghiệp), còn nhiều hạn chế, chủ yếu chú trọng lợi ích trước mắt và chưa coi CSR là cấu phần trong chiến lược phát triển tổng thể. Mặc dù Cộng đồng ASEAN đã ban hành Hướng dẫn về CSR trong lao động từ năm 2016 nhằm tăng trưởng kinh tế công bằng và bền vững, Việt Nam hiện vẫn chưa có một chính sách hay chương trình hành động quốc gia cụ thể nào. Do đó, việc nghiên cứu đánh giá thực trạng triển khai bản hướng dẫn này là vô cùng cần thiết, nhằm cung cấp các bằng chứng thực tiễn, làm rõ trách nhiệm của các bên liên quan và đề xuất các giải pháp thúc đẩy CSR trong lao động tại doanh nghiệp Việt Nam.

2. Mục tiêu nghiên cứu

a. Mục tiêu chung:

Đánh giá việc triển khai hướng dẫn của ASEAN về trách nhiệm xã hội doanh nghiệp tại Việt Nam và đề xuất các giải pháp thúc đẩy trách nhiệm xã hội doanh nghiệp tại Việt Nam.

b. Mục tiêu cụ thể:

(1) Tổng quan lý luận cơ bản về trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (CSR), tổng quan về nội dung thực hiện bản hướng dẫn của ASEAN về CSR đối với lao động tại một số nước thành viên.

(2) Đánh giá thực trạng về việc triển khai thực hiện các nội dung theo bản hướng dẫn của ASEAN về CSR trong lao động tại Việt Nam.

(3) Khuyến nghị các giải pháp thúc đẩy việc thực hiện các nội dung về CSR trong lao động tại Việt Nam theo hướng dẫn của ASEAN phù hợp với yêu cầu và bối cảnh phát triển.

3. Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, mục lục và danh mục tài liệu tham khảo, báo cáo tổng hợp gồm các nội dung sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận về trách nhiệm xã hội doanh nghiệp và hướng dẫn của ASEAN về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp;

Chương 2: Đánh giá tình hình thực hiện hướng dẫn ASEAN về trách nhiệm xã hội doanh nghiệp trong lao động tại Việt Nam;

Chương 3: Đề xuất khuyến nghị thúc đẩy thực hiện hướng dẫn trách nhiệm xã hội doanh nghiệp của ASEAN.

4. Nội dung chính từng chương của đề tài

Chương 1: Cơ sở lý luận về trách nhiệm xã hội doanh nghiệp và hướng dẫn của ASEAN về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. Chương này tập trung hệ thống hóa các vấn đề lý luận về CSR, bao gồm khái niệm, lịch sử phát triển, nội hàm, bản chất và mục đích của CSR thông qua các mô hình điển hình như mô hình kim tự tháp của Carroll (kinh tế, pháp lý, đạo đức, từ thiện) và lý thuyết các bên liên quan. Tiếp cận CSR theo chuỗi giá trị và các phương pháp đo lường CSR cũng được làm rõ. Đề tài phân tích sâu nội dung hướng dẫn thực hiện CSR trong lao động của ASEAN (ban hành năm 2016 trên cơ sở các công ước ILO và các văn kiện quốc tế), xác định 7 nội dung cốt lõi bao gồm: lao động cưỡng bức và lao động trẻ em; việc làm và mối quan hệ việc làm; đào tạo và phát triển nguồn nhân lực; điều kiện làm việc và cuộc sống; quan hệ lao động; lao động di cư; và phát triển bền vững. Cuối cùng, chương này xây dựng khung phân tích đánh giá, xác định các yếu tố tác động thuộc về nội bộ doanh nghiệp (nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật, đặc điểm quy mô, tài chính, số năm hoạt động) và các yếu tố bên ngoài (hệ thống pháp luật, công tác kiểm tra giám sát, nhận thức cộng đồng, truyền thông, hiệp hội và các bên liên quan).

Chương 2: Đánh giá tình hình thực hiện hướng dẫn ASEAN về trách nhiệm xã hội doanh nghiệp trong lao động tại Việt Nam. Chương này đi sâu đánh giá thực trạng thông qua hai cấu phần lớn là tình hình tổ chức thực hiện và thực trạng thực thi tại doanh nghiệp. Về tổ chức thực hiện, báo cáo rà soát việc triển khai các chương trình, dự án quốc gia (như Better Work), đánh giá mức độ phù hợp so với tiêu chuẩn ASEAN, và làm rõ vai trò của các bên liên quan trong việc thúc đẩy tuyển dụng nhóm lao động yếu thế, bảo đảm an toàn vệ sinh lao động và cải thiện quan hệ lao động. Về tình hình thực tế, chương này phân tích nhận thức của doanh nghiệp Việt Nam về CSR; đánh giá việc cam kết, lập kế hoạch hành động và tiến độ cải thiện thông qua đối thoại xã hội; đồng thời chỉ rõ thực trạng thực hiện 7 nội dung của hướng dẫn ASEAN bao gồm cả các dấu hiệu nhận biết tuân thủ hoặc vi phạm. Bên cạnh việc phân tích động lực thực hiện (hiệu quả tài chính, áp lực từ các bên liên quan) và khả năng đáp ứng của doanh nghiệp, chương 2 tổng kết các thuận lợi, khó khăn, “nút thắt” và điều kiện cần thiết để doanh nghiệp tham gia CSR hiệu quả theo hướng dẫn của ASEAN.

Chương 3: Đề xuất khuyển nghị thúc đẩy thực hiện hướng dẫn trách nhiệm xã hội doanh nghiệp của ASEAN. Trên cơ sở phân tích bối cảnh giai đoạn 2020-2025 và định hướng phát triển ngành sản xuất gia công, dịch vụ đến năm 2025, chương này đưa ra các nhóm giải pháp, khuyến nghị cụ thể nhằm thúc đẩy và hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tham gia CSR trong lao động theo hướng dẫn của ASEAN. Các khuyến nghị được phân định rõ ràng theo trách nhiệm của từng nhóm đối tượng, bao gồm: khuyến nghị đối với cơ quan quản lý nhà nước về lao động (trong việc hoàn thiện thể chế chính sách, pháp luật, thanh tra kiểm tra); khuyến nghị đối với đại diện doanh nghiệp (trong việc lồng ghép CSR vào chiến lược kinh doanh, quản trị nhân sự); và khuyến nghị đối với các hiệp hội, tổ chức xã hội (trong việc truyền thông, đào tạo, xây dựng mạng lưới và kết nối chia sẻ kinh nghiệm thực tế).

Thành viên đề tài:

TS. Phạm Ngọc Toàn, Viện Khoa học Lao động và Xã hội TS. Ninh Thị Minh Tâm, Học viện Chính trị khu vực I ThS. Ngô Văn Nam, Viện Khoa học Lao động và Xã hội ThS. Ngô Thị Hồng Hà, Viện Khoa học Lao động và Xã hội CN. Nguyễn Thị Hải Hà, Viện Khoa học Lao động và Xã hội Ths. Phạm Huy Tú, Viện Khoa học Lao động và Xã hội CN. Nguyễn Hữu Bắc, Tạp chí Lao động và Xã hội ThS. Vũ Thị Thùy Chi, Trung tâm Thông tin

Từ khóa: ASEAN Trách nhiệm xã hội Doanh nghiệp Việt Nam