Cơ sở lý luận và thực tiễn chuyển đổi số tại các cơ sở giáo dục đại học trực thuộc Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội

Chủ nhiệm: TS. Đoàn Thị Quỳnh Anh

Năm đăng ký: 2023

Năm nghiệm thu: 2025

Tóm tắt:

1. Tính cấp thiết của đề tài

Trong kỷ nguyên công nghiệp 4.0, chuyển đổi số đã trở thành một xu thế tất yếu mang tính toàn cầu và là giải pháp sống còn giúp các quốc gia tái cấu trúc nền kinh tế, hướng tới các mục tiêu xây dựng Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số. Tại Việt Nam, giáo dục và đào tạo được xác định là một trong những lĩnh vực ưu tiên hàng đầu trong chiến lược chuyển đổi số quốc gia. Trước những đòi hỏi cấp bách từ thực tiễn bối cảnh số hóa và những bài học kinh nghiệm từ giai đoạn dịch bệnh, các cơ sở giáo dục đại học cần phải xác định sứ mệnh tiên phong nhằm rút ngắn quá trình đổi mới và nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo. Đối với Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, việc thúc đẩy chuyển đổi số tại các trường đại học trực thuộc có vai trò đặc biệt quan trọng khi hệ thống này đảm nhận quy mô đào tạo lớn, đa ngành, đa lĩnh vực. Tuy nhiên, thực tế triển khai tại các đơn vị này vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế về nhận thức, sự đồng bộ trong quy trình vận hành, năng lực công nghệ của đội ngũ và cơ sở hạ tầng kỹ thuật. Cho đến nay, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống và toàn diện về chuyển đổi số áp dụng riêng cho nhóm trường đại học có đặc điểm tương đồng trực thuộc Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội. Do đó, việc thực hiện đề tài này là hết sức cần thiết nhằm cung cấp cả căn cứ lý luận lẫn giải pháp thực tiễn phục vụ cho sự phát triển lâu dài của ngành.

2. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chung

Hệ thống cơ sở lý luận và thực tiễn về chuyển đổi số trong giáo dục đại học; phân tích thực trạng, đề xuất hệ thống các giải pháp nhằm triển khai hiệu quả chuyển đổi số trong các cơ sở giáo dục đại học trực thuộc Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (LĐTBXH).

Mục tiêu cụ thể:

- Làm rõ nội dung cơ bản về lý luận và thực tiễn về chuyển đổi số trong giáo dục đại học, cụ thể hóa nội hàm về chuyển đổi số và nhận diện các điều kiện để triển khai chuyển đổi số trong các cơ sở giáo dục đại học.

- Nghiên cứu kinh nghiệm thực tiễn về chuyển đổi số của một số cơ sở giáo dục đại học trên thế giới và rút ra bài học cho các cơ sở giáo dục đại học ở Việt Nam.

- Phân tích thực trạng và điều kiện thực hiện chuyển đổi số trong các cơ sở giáo dục đại học trực thuộc Bộ LĐTBXH, đánh giá kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân.

- Đề xuất giải pháp và khuyến nghị nhằm triển khai hiệu quả chuyển đổi số trong các cơ sở giáo dục đại học thuộc Bộ LĐTBXH.

3. Kết cấu của đề tài

Kết cấu đề tài gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về chuyển đổi số tại các cơ sở giáo dục đại học

Chương 2: Thực trạng chuyển đổi số tại các cơ sở giáo dục đại học trực thuộc bộ lao động - thương binh và xã hội

Chương 3. Giải pháp nhằm triển khai chuyển đổi số tại các cơ sở giáo dục đại học trực thuộc Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội

4. Nội dung chính của đề tài

Chương 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về chuyển đổi số tại các cơ sở giáo dục đại học

Chương này tập trung xây dựng hệ thống lý thuyết nền tảng thông qua việc làm rõ một số khái niệm cốt lõi như chuyển đổi số, cơ sở giáo dục đại học, quản lý đào tạo, chương trình đào tạo, hoạt động dạy và học, kiểm tra đánh giá, nghiên cứu khoa học và phương thức đào tạo. Từ đó, báo cáo làm rõ vai trò to lớn của chuyển đổi số trong việc nâng cao chất lượng đào tạo, tối ưu hóa công tác quản trị, mở rộng không gian học tập linh hoạt và rèn luyện kỹ năng số cho người học. Nội dung cốt lõi của chuyển đổi số tại cơ sở giáo dục đại học được phân tách định hình rõ rệt qua hai mảng lớn là chuyển đổi số trong nội dung, phương thức đào tạo và chuyển đổi số trong quản trị nhà trường gắn liền với các điều kiện thực hiện đồng bộ. Đồng thời, chương này cũng phân tích có hệ thống các nhân tố ảnh hưởng bao gồm các nhân tố bên trong thuộc về nhà trường (như lãnh đạo, cán bộ - giảng viên, chiến lược, công nghệ, văn hóa số) và các nhân tố bên ngoài (áp lực môi trường, sự hỗ trợ của Chính phủ, các bên liên quan và người học). Khép lại chương 1, nhóm tác giả nghiên cứu bức tranh thực tiễn thông qua kinh nghiệm chuyển đổi số từ một số quốc gia, tổ chức trên thế giới cùng các trường đại học tiên phong trong nước, để từ đó rút ra các bài học kinh nghiệm sâu sắc về thể chế, nhân lực, hạ tầng mạng đối với các cơ sở giáo dục đại học trực thuộc Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.

Chương 2. Thực trạng chuyển đổi số tại các cơ sở giáo dục đại học trực thuộc Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội

Trong chương này, đề tài tập trung khắc họa và đánh giá thực tế công cuộc chuyển đổi số tại 4 trường đại học trực thuộc Bộ trong giai đoạn 2020 - 2022 trên cơ sở tiếp cận Bộ chỉ số tiêu chí của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Báo cáo phân tích chi tiết thực trạng chuyển đổi số trong nội dung và phương thức đào tạo thông qua việc ban hành quy chế, ứng dụng phần mềm học trực tuyến, số hóa dữ liệu học liệu và cập nhật chương trình đào tạo. Song song với đó, thực trạng chuyển đổi số trong quản trị nhà trường cũng được đo lường cụ thể qua mức độ triển khai văn phòng điện tử, các phân hệ phần mềm quản trị cốt lõi, dịch vụ trực tuyến phục vụ người học và đầu tư cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin tại từng trường điển hình như Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long, Trường Đại học Lao động - Xã hội, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Vinh và Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Nam Định. Bằng việc sử dụng phương pháp định lượng qua mô hình hồi quy và phân tích ma trận xoay nhân tố với quy mô mẫu 420 người, chương 2 làm rõ mức độ tác động của các nhân tố ảnh hưởng từ năng lực lãnh đạo, văn hóa số đến áp lực môi trường bên ngoài. Cuối cùng, phần đánh giá tổng hợp đã chỉ ra những kết quả đạt được đáng ghi nhận, nhưng cũng thẳng thắn vạch rõ các hạn chế tồn tại về tính đồng bộ, tác phong làm việc, hạ tầng số cùng những nguyên nhân chủ quan, khách quan sâu xa dẫn đến thực trạng này.

Chương 3. Giải pháp nhằm triển khai chuyển đổi số tại các cơ sở giáo dục đại học trực thuộc Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội

Dựa trên nền tảng lý luận và phân tích thực trạng, chương cuối cùng định hình bối cảnh và các xu hướng công nghệ giáo dục mới, từ đó thiết lập hệ thống quan điểm, định hướng phát triển chuyển đổi số rõ ràng đối với các trường thuộc Bộ tầm nhìn đến năm 2030. Đề tài đã đề xuất nhóm giải pháp toàn diện bao gồm: nhóm giải pháp chuyển đổi số trong nội dung và phương thức đào tạo (tập trung vào tuyển sinh, dạy và học, khảo thí, xây dựng học liệu mở) và nhóm giải pháp chuyển đổi số trong quản trị nhà trường (trọng tâm là xây dựng chiến lược, đề xuất mô hình kiến trúc chung cho hệ thống nghiệp vụ Quản trị đại học số và đầu tư hạ tầng điện toán đám mây). Để các giải pháp này đi vào thực tiễn một cách khả thi, chương 3 đưa ra các khuyến nghị có trách nhiệm gửi tới Bộ Giáo dục và Đào tạo trong việc hoàn thiện cơ chế, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội trong công tác chỉ đạo đầu tư nguồn lực, và bản thân các cơ sở giáo dục đại học trực thuộc trong việc nâng cao nhận thức, đào tạo kỹ năng số cho đội ngũ nhân lực để thích ứng toàn diện với môi trường số.

Thành viên đề tài:

TS. Vũ Hồng Phong - Thư ký TS. Hà Xuân Hùng PGS.TS. Cao Hùng Phi TS. Phạm Hữu Truyền TS. Ngô Thanh Bình TS. Lê Mỹ Phong PGS.TS. Lê Thị Tú Oanh TS. Nguyễn Thị Nga ThS. Đinh Việt Hùng

Từ khóa: Chuyển đổi số Cơ sở giáo dục Giáo dục đại học Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội