Nghiên cứu, xây dựng quy trình kiểm tra việc thực hiện chính sách, chế độ ưu đãi đối với người có công với cách mạng

Chủ nhiệm: TS. Đào Thị Ngọc Lợi

Năm đăng ký: 2022

Năm nghiệm thu: 2022

Tóm tắt:

1. Tính cấp thiết của đề tài
Nền hành chính nhà nước xem kiểm tra là một bộ phận không thể tách rời của hoạt động kiểm soát, đóng vai trò là một chức năng quản lý quan trọng bao trùm toàn bộ quá trình tổ chức, điều hành nhằm đảm bảo pháp luật được thực thi và hướng dẫn, sửa đổi kịp thời các cơ chế chính sách. Đối với lĩnh vực ưu đãi người có công với cách mạng, công tác kiểm tra trong nhiều năm qua chưa được coi trọng đúng mức, chưa đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính và các chủ trương của Đảng. Thực tế cho thấy sự phối hợp giữa các bộ ngành còn thiếu chặt chẽ, tình trạng khai man hồ sơ, trục lợi chính sách vẫn diễn ra gây bức xúc dư luận. Đồng thời, các quy định chi tiết và căn cứ triển khai về kiểm tra trong Pháp lệnh ưu đãi người có công còn thiếu cụ thể, trong khi nhu cầu thực tiễn về xác nhận, giải quyết chế độ cho các đối tượng như thương binh, bệnh binh, người nhiễm chất độc hóa học xuất hiện nhiều sai sót, tiêu cực. Xuất phát từ bối cảnh đó, việc thực hiện đề tài “Nghiên cứu, xây dựng quy trình kiểm tra việc thực hiện chính sách, chế độ ưu đãi đối với người có công với cách mạng” là hết sức cần thiết và cấp bách.
2. Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu chung: 
Xây dựng ban hành quy trình kiểm tra việc thực hiện chính sách chế độ ưu đãi người có công với cách mạng nhằm nâng cao chất lượng, hiệu lực, hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước.
Mục tiêu cụ thể: 
- Làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn, căn cứ pháp lý về kiểm tra, xây dựng quy trình kiểm tra việc thực hiện chính sách, chế độ ưu đãi người có công với cách mạng
- Đánh giá thực trạng công tác kiểm tra việc thực hiện chính sách chế độ ưu đãi người có công với cách mạng
- Xây dựng quy trình kiểm tra nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý theo Pháp lệnh ưu đãi người có công với cách mạng và quy định của pháp luật về ưu đãi xã hội.
- Đề xuất kiến nghị giải pháp và điều kiện thực hiện việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật về kiểm tra, về quy trình, mục đích, nguyên tắc, thủ tục kiểm tra ở lĩnh vực ưu đãi người có công với cách mạng
3. Kết cấu của đề tài
Ngoài phần mở đầu và kết luận, tài liệu tham khảo, đề tài gồm 3 chương, cụ thể như sau:
Chương 1: Cơ sở lý luận, thực tiễn, căn cứ pháp lý về quy trình kiểm tra việc thực hiện chính sách, chế độ đối với người có công với cách mạng
Chương 2: Thực trạng công tác kiểm tra việc thực hiện chính sách, chế độ đối với người có công với cách mạng
Chương 3: Xây dựng quy trình kiểm tra việc thực hiện chế độ, chính sách ưu đãi người có công với cách mạng
4. Nội dung chính của đề tài
Chương 1: Cơ sở lý luận, thực tiễn, căn cứ pháp lý về quy trình kiểm tra việc thực hiện chính sách, chế độ đối với người có công với cách mạng
Nội dung chương này tập trung làm rõ các khái niệm nền tảng, khẳng định kiểm tra hành chính là chức năng điều hành thiết yếu của cơ quan hành chính nhà nước và là thước đo nhằm phát hiện, chấn chỉnh các sai lệch phát sinh so với mục tiêu kế hoạch ban đầu. Trong lĩnh vực ưu đãi người có công, kiểm tra được định nghĩa là một quá trình quản lý, một công cụ hành chính dùng để đo lường việc tổ chức thực hiện chính sách trên thực tế, qua đó điều chỉnh kịp thời các sai sót nhằm đảm bảo hệ thống vận hành đúng tiến độ và đúng đường lối của Đảng, Nhà nước. Công tác kiểm tra là một bộ phận cấu thành của kiểm soát hành chính, là chức năng cơ bản của nhà quản lý và là biện pháp tổ chức mạnh mẽ giúp thắt chặt kỷ khương, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa. Đối tượng của công tác này bao gồm cả chủ thể kiểm tra (nhà quản lý, công chức được giao nhiệm vụ) và đối tượng nhận kiểm tra (các cơ quan, tổ chức, cá nhân thực thi chính sách ưu đãi). Nội dung kiểm tra bao quát từ chức năng quản lý, kiểm tra nội bộ đến kỹ thuật hành chính điều hành công sở về nhân lực, tài chính, cơ sở vật chất và được chia làm ba giai đoạn gồm kiểm tra lường trước, kiểm tra đồng thời và kiểm tra phản hồi.
Về quy trình kiểm tra, đề tài lý giải đây là trình tự tuân thủ từ việc thiết lập các tiêu chuẩn (gồm tiêu chuẩn định tính về thái độ và định lượng về thông số kỹ thuật), tiến hành đo lường so sánh kết quả thực tế với tiêu chuẩn, cho đến việc áp dụng các giải pháp điều chỉnh và xử lý hậu kiểm. Để xây dựng được một quy trình kiểm tra khoa học và có tính thực tiễn cao, nhóm tác giả đã áp dụng kết hợp hệ thống các phương pháp nghiên cứu chuyên sâu bao gồm phương pháp tổng hợp so sánh lý luận, phương pháp chuyên gia để lấy ý kiến phản biện, phương pháp logic lịch sử kế thừa và phương pháp điều tra, khảo sát thực tế phối hợp. Chương I kết luận bằng việc khẳng định rõ nội hàm, vai trò và trình tự của quy trình kiểm tra cơ bản chính là tiền đề lý luận vững chắc để triển khai xây dựng các quy trình chi tiết trong phần tiếp theo của đề tài.
Chương 2: Thực trạng công tác kiểm tra việc thực hiện chính sách, chế độ đối với người có công với cách mạng
Chương này đi sâu phân tích hệ thống quy định pháp luật hiện hành và bức tranh thực tế của công tác kiểm tra. Cơ sở pháp lý cho hoạt động kiểm tra đã được ghi nhận mang tính nguyên tắc tại Hiến pháp 2013, Luật Tổ chức Chính phủ năm 2015 cùng các Nghị định quy định chức năng, nhiệm vụ của các Bộ, cơ quan ngang Bộ. Đối với ngành Lao động - Thương binh và Xã hội, thẩm quyền thanh tra, kiểm tra được cụ thể hóa thông qua Nghị định số 14/2017/NĐ-CP và các văn bản Pháp lệnh ưu đãi người có công qua các thời kỳ. Trên cơ sở đó, Bộ trưởng và các cơ quan chuyên môn như Cục Người có công đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, thành lập các đoàn kiểm tra chuyên đề, kiểm tra phối hợp liên ngành hoặc công văn hướng dẫn địa phương thực hiện chính sách. Tuy nhiên, một thực tế tồn tại là hệ thống pháp luật vẫn chưa có văn bản quy phạm riêng biệt nào quy định cụ thể về trình tự, thủ tục cũng như chế tài áp dụng cho quy trình kiểm tra, dẫn đến việc hoạt động kiểm tra và thanh tra trong thực tiễn thường xuyên bị lồng ghép và lẫn lộn với nhau.
Khi đánh giá thực trạng triển khai, báo cáo ghi nhận những kết quả cụ thể trong việc sử dụng hình thức kiểm tra để quản lý nhà nước, thực hiện thanh tra chuyên ngành, giải quyết đơn thư khiếu nại tố cáo, chất vấn của đại biểu Quốc hội, cũng như công tác kiểm tra nội bộ tại các đơn vị sự nghiệp công lập. Bên cạnh những kết quả đạt được giúp chấn chỉnh sai phạm, công tác kiểm tra vẫn bộc lộ nhiều hạn chế, tồn tại lớn khi thực hiện còn mang tính hình thức, thiếu thường xuyên và xử lý vi phạm chưa triệt để ở một số nơi. Nguyên nhân của các hạn chế này bắt nguồn từ nhận thức chưa đầy đủ về vai trò của kiểm tra, sự thiếu hụt các bộ tiêu chí chuẩn hóa và việc chưa ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin trong quản lý, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm sâu sắc về việc cần phải tách bạch và hoàn thiện quy trình kiểm tra chuyên biệt.
Chương 3: Xây dựng quy trình kiểm tra việc thực hiện chế độ, chính sách ưu đãi người có công với cách mạng
Trong bối cảnh kinh tế - xã hội đổi mới và các yêu cầu chính trị đặt ra nhiệm vụ đẩy mạnh cải cách hành chính, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, Chương III đã thiết lập hệ thống quan điểm, mục tiêu và nguyên tắc làm kim chỉ nam cho việc xây dựng quy trình. Việc xây dựng quy trình phải đảm bảo tính thống nhất, chặt chẽ, khách quan và dễ thực thi. Trọng tâm cốt lõi của chương là việc đề xuất và thiết kế chi tiết một hệ thống các quy trình kiểm tra bao gồm: Quy trình chung áp dụng cho toàn hệ thống; Quy trình kiểm tra nội bộ cơ quan công sở; Quy trình kiểm tra việc thực hiện chính sách pháp luật ưu đãi; Quy trình kiểm tra theo chuyên đề đối với các hồ sơ cụ thể như thương binh, bệnh binh, người nhiễm chất độc hóa học; Quy trình kiểm tra ngoài ngành thông qua phối hợp liên ngành; và Quy trình kiểm tra công tác xây dựng các công trình ghi công liệt sĩ.
Để các quy trình này được đưa vào thực tiễn một cách hiệu quả, đề tài đề xuất đồng bộ 5 nhóm giải pháp thực hiện. Các giải pháp bao gồm việc kịp thời triển khai kế hoạch kiểm tra trong quản lý nhà nước về ưu đãi xã hội; tăng cường áp dụng khoa học kỹ thuật tiên tiến và công nghệ thông tin; phát triển, thúc đẩy sử dụng các nền tảng số của ngành thông qua việc đánh giá chất lượng nuôi dưỡng, điều dưỡng theo bộ tiêu chí cụ thể; khẩn trương xây dựng kế hoạch tổng kết, rà soát việc công nhận người có công; và đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về kiểm tra. Đề tài khép lại bằng các khuyến nghị cụ thể về lộ trình, thời gian, nhiệm vụ triển khai và phần kết luận khẳng định việc ban hành quy trình kiểm tra này sẽ là bước đột phá nhằm giữ nghiêm kỷ cương, bảo đảm công bằng xã hội và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước đối với công tác người có công.

Thành viên đề tài:

Từ khóa: Quy trình kiểm tra Chính sách Chế độ Ưu đãi Người có công Cách mạng