Đổi mới chính sách ưu đãi người có công trong tình hình mới

Chủ nhiệm: Bác sỹ CKII. Đào Ngọc Lợi

Năm đăng ký: 2021

Năm nghiệm thu: 2021

Tóm tắt:

1. Tính cấp thiết của đề tài

Chính sách ưu đãi người có công (NCC) với cách mạng là một chính sách đặc thù, mang tính nhân văn sâu sắc, thể hiện trách nhiệm và đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của Đảng và Nhà nước ta trong suốt nhiều thập kỷ qua. Trong những năm qua, hệ thống chính sách, pháp luật về ưu đãi NCC liên tục được bổ sung, sửa đổi; mức trợ cấp ưu đãi luôn được quan tâm điều chỉnh tăng tương ứng với sự phát triển kinh tế - xã hội, giúp đời sống của đại đa số đối tượng NCC được cải thiện rõ rệt.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cũng bộc lộ nhiều bất cập như điều kiện và tiêu chuẩn xem xét công nhận NCC chưa thật sự khoa học, thiếu tiêu chí cụ thể và chưa bảo đảm tính khách quan theo từng thời kỳ. Đối tượng và phạm vi ưu đãi vừa rộng vừa thiếu; việc xây dựng mức chuẩn trợ cấp ưu đãi chưa có sự gắn kết chặt chẽ với các mức sống tối thiểu, mức lương cơ sở hay bảo hiểm xã hội tối thiểu, dẫn đến việc trợ cấp cho một số đối tượng còn thấp hơn mức tiêu dùng bình quân. Thêm vào đó, một bộ phận NCC vẫn có mức sống thấp hơn mức sống bình quân nơi cư trú (gần 3%); một số chính sách hỗ trợ còn dàn trải, chồng chéo trách nhiệm giữa các Bộ, ngành; đồng thời phong trào xã hội hóa chăm sóc NCC có xu hướng suy giảm. Từ thực tế đó, việc nghiên cứu đề tài này là hết sức cần thiết nhằm tạo cơ sở khoa học cho việc đổi mới, hoàn thiện hệ thống chính sách ưu đãi NCC đến năm 2030 và những năm tiếp theo.

2. Mục tiêu nghiên cứu

2.1. Mục tiêu chung:

Đánh giá chính sách ưu đãi người có công giai đoạn 2012-2020, từ đó đề xuất quan điểm, mục tiêu, định hướng đổi mới chính sách ưu đãi người có công và giải pháp thực hiện cho giai đoạn 2021-2030 .

2.2. Mục tiêu cụ thể:

- Nghiên cứu cơ sở lý luận, cơ sở pháp lý và thực tiễn về đổi mới chính sách ưu đãi người có công

- Đánh giá thực trạng chính sách ưu đãi người có công giai đoạn 2012-2020 (kể từ khi pháp lệnh ưu đãi người có công sửa đổi lần thứ 3 được thông qua)

- Đề xuất quan điểm, mục tiêu, định hướng và nội dung đổi mới chính sách ưu đãi người có công phù hợp với tình hình mới giai đoạn 2021-2030; đề xuất giải pháp, điều kiện thực hiện.

3. Kết cấu của đề tài

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, báo cáo tổng hợp kết quả nghiên cứu được chia thành 03 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận, cơ sở pháp lý và thực tiễn về đổi mới chính sách người có công trong tình hình mới

Chương 2: Thực trạng chính sách và thực hiện chính sách người có công giai đoạn 2012-2020

Chương 3: Quan điểm, mục tiêu, định hương, nội dung đổi mới và giải pháp thực hiện chính sách người có công giai đoạn 2021-2030

4. Nội dung chính của đề tài

Chương 1 : Cơ sở lý luận, cơ sở pháp lý và thực tiễn về đổi mới chính sách người có công trong tình hình mới

Chương này tập trung hệ thống hóa tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến chính sách NCC theo ba hướng tiếp cận chính: quan điểm chính sách, quản lý nhà nước và giải pháp thực hiện, đặc biệt là kế thừa tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác thương binh, liệt sĩ. Đề tài làm rõ các khái niệm công cụ cốt lõi như người có công, thân nhân người có công và nội hàm của chính sách ưu đãi cũng như khái niệm về “đổi mới chính sách người có công”. Tiếp cận đổi mới chính sách được đặt trong mối quan hệ tổng thể với hệ thống an sinh xã hội, bối cảnh kinh tế - xã hội giai đoạn 2021-2030, hướng đến sự công bằng giữa các nhóm đối tượng và phù hợp với tập quán văn hóa truyền thống.

Yêu cầu đổi mới đặt ra là phải bám sát nguyên tắc gắn tăng trưởng kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội, đổi mới toàn diện từ nhận thức, phương pháp xác định đối tượng (phân định rõ điều kiện thời chiến và thời bình), xây dựng chính sách đảm bảo tính khả thi, đến việc đổi mới tổ chức thực hiện thông qua việc đẩy mạnh dịch vụ công (chi trả qua ngân hàng, bưu điện). Bên cạnh đó, nội dung đổi mới phải dựa trên các tiêu chí đánh giá cụ thể như tính phù hợp, tính hiệu lực, tính hiệu quả, tính hệ thống và hạn chế rủi ro. Cuối cùng, chương 1 phân tích sâu sắc các yếu tố tác động đến quá trình đổi mới bao gồm yếu tố chính trị, kinh tế, xã hội - văn hóa (tuổi thọ, tâm linh), thể chế cấu trúc nhân lực và các yếu tố phát triển như hội nhập quốc tế và công nghệ số.

Chương 2: Thực trạng chính sách và thực hiện chính sách người có công giai đoạn 2012-2020

Chương này khái quát toàn bộ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, các Pháp lệnh và Nghị định hướng dẫn về chính sách ưu đãi NCC tính đến giai đoạn 2012-2020. Qua rà soát thực trạng, hệ thống chính sách cơ bản đã ban hành tương đối đầy đủ, tạo cơ sở pháp lý đồng bộ và giúp cả nước xác nhận được trên 9,2 triệu người có công (chiếm gần 10% dân số). Tuy nhiên, thực tế vẫn bộc lộ 8 nhóm vấn đề bất cập lớn như chưa có chế độ cho người bị địch bắt tù sau ngày 30/4/1975, trùng lặp định xuất trợ cấp người phục vụ, giới hạn tối đa 3 định xuất thân nhân liệt sĩ không còn hợp lý, hay quy định chuyển tiếp đối tượng nhiễm chất độc hóa học còn vướng mắc. Công tác giải quyết hồ sơ tồn đọng sau chiến tranh mặc dù đã được thí điểm và đẩy mạnh nhưng vẫn còn hơn 30.000 trường hợp chưa được giải quyết dứt điểm.

Về thực hiện chính sách trợ cấp, phụ cấp, kết quả tổng rà soát theo Chỉ thị 23/CT-TTg cho thấy có 95,75% đối tượng được hưởng đầy đủ, nhưng phương pháp xác định mức chuẩn trợ cấp vẫn chưa thật sự khoa học, việc tính toán bằng số tiền cụ thể thay vì hệ số gây khó khăn mỗi khi điều chỉnh. Cơ chế chi trả thông qua bộ máy nhà nước vẫn cồng kềnh, chưa tối ưu hóa dịch vụ công chuyên nghiệp. Đối với công tác nuôi dưỡng và điều dưỡng, cả nước hiện có 65 cơ sở, nhưng cơ sở vật chất nhiều nơi đã xuống cấp, trang thiết bị phục hồi chức năng còn thiếu; chế độ điều dưỡng tuy đã rút ngắn từ 5 năm xuống 2 năm một lần nhưng tỷ lệ điều dưỡng tập trung chỉ chiếm 21%, còn lại là điều dưỡng tại nhà. Đối với công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ và xác định danh tính (qua phương pháp thực chứng và giám định ADN), hệ thống Ban Chỉ đạo các cấp đã được hình thành và vận hành ổn định, phối hợp quản lý hơn 3.200 nghĩa trang liệt sĩ trên toàn quốc, dù vậy vẫn cần những giải pháp mới để nâng cao hiệu quả thiết thực.

Chương 3: Quan điểm, mục tiêu, định hướng, nội dung đổi mới và giải pháp thực hiện chính sách người có công giai đoạn 2021-2030

Chương 3 tập trung phân tích bối cảnh kinh tế - xã hội mới giai đoạn 2021-2030 để đưa ra hệ thống quan điểm, mục tiêu và định hướng đổi mới toàn diện chính sách NCC. Trên cơ sở các khoảng trống và bất cập đã chỉ ra ở Chương 2, Chương 3 đề xuất cụ thể các nội dung đổi mới chính sách bao gồm: hoàn thiện tiêu chuẩn công nhận; cải cách phương pháp xác định mức chuẩn trợ cấp theo hệ số; chuyển đổi một số đối tượng sang hưởng trợ cấp một lần; quy hoạch lại mạng lưới cơ sở điều dưỡng và mở rộng cơ chế tự chủ dịch vụ công; nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ sinh học trong xác định danh tính liệt sĩ. Đồng thời, chương này xác định các nhóm giải pháp thực hiện đồng bộ về thể chế, tài chính, nguồn nhân lực và ứng dụng công nghệ thông tin nhằm đảm bảo tính khả thi cao, hướng tới mục tiêu nâng cao toàn diện đời sống vật chất và tinh thần cho người có công.

 

Thành viên đề tài:

Từ khóa: Người có công Ưu đãi Chính sách ưu đãi