Sáng ngày 28/05/2026, tại trụ sở Bộ Nội vụ, Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động đã tổ chức Hội thảo khoa học lấy ý kiến góp ý đối với Dự án “Khảo sát thực trạng các vấn đề xã hội của người lao động trong các khu công nghiệp”. TS. Lê Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động, Chủ nhiệm Dự án, chủ trì Hội thảo.
Tham dự Hội thảo có các chuyên gia, nhà khoa học; đại diện các đơn vị thuộc, trực thuộc Bộ Nội vụ; cùng lãnh đạo, viên chức Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động.
TS. Lê Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động phát biểu khai mạc Hội thảo
Phát biểu khai mạc Hội thảo, TS. Lê Anh Tuấn – Chủ nhiệm Dự án đã trình bày khái quát, ngắn gọn về Dự án Khảo sát cấp Bộ. Dự án tập trung vào đối tượng là người lao động, đại diện doanh nghiệp và chính quyền tại các khu công nghiệp (KCN) thuộc 3 tỉnh, thành phố trọng điểm: Bắc Ninh, Đà Nẵng và Đồng Nai. Mục tiêu cốt lõi của khảo sát nhằm đánh giá toàn diện thực trạng các vấn đề xã hội như: tiền lương, thu nhập, an toàn vệ sinh lao động, nhà ở, y tế, giáo dục và tệ nạn xã hội; từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách, đảm bảo đời sống và phúc lợi của người lao động. Đồng thời, TS. Lê Anh Tuấn cũng đưa ra những đánh giá chung về các thuận lợi, khó khăn trong quá trình triển khai khảo sát thực địa.
ThS. Trần Việt Dũng, Nghiên cứu viên Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động trình bày tại Hội thảo
Trình bày về tổng quan các nghiên cứu liên quan và giới thiệu chung về Dự án, ThS. Trần Việt Dũng chỉ ra rằng sự bùng nổ của các KCN đã tạo ra một điểm nghẽn hệ thống do sự phát triển "lệch pha": hạ tầng cứng (nhà máy, xí nghiệp) phát triển vượt mức, trong khi hạ tầng mềm (dịch vụ xã hội, y tế, giáo dục, nhà ở) bị bỏ lại phía sau. Đồng thời còn tồn tại nhiều vấn đề liên quan đến người lao động trong KCN như chất lượng nhà ở kém, hệ thống trường học và cơ sở giáo dục cho con em chưa phù hợp về thời gian do lệch pha với lịch làm việc của phụ huynh và có mức giá chưa hợp lý. Chân dung lực lượng lao động cốt lõi hiện nay đa số là nữ giới (60%), nằm trong độ tuổi sinh sản (25-40 tuổi) và phần lớn là lao động di cư. Nhóm khảo sát đã thực hiện phương pháp tiếp cận kết hợp định lượng (600 lao động) và định tính để làm rõ các thách thức lớn mà họ đang đối mặt.
ThS. Hoàng Thu Hằng, Nghiên cứu viên Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động trình bày tại Hội thảo.
Đi sâu vào "Thực trạng vấn đề tiền lương và thu nhập, an toàn vệ sinh lao động", ThS. Hoàng Thu Hằng cho biết mức thu nhập bình quân của người lao động được khảo sát là 10,3 triệu đồng/tháng, tuy nhiên, tiền làm thêm giờ có một vai trò quan trọng trong cơ cấu thu nhập, đặc biệt là tại Bắc Ninh. Lương cơ bản chỉ đáp ứng được 70-80% nhu cầu sống thực tế, việc tăng ca trở thành "điều kiện sống còn" đối với nhiều công nhân. Tình trạng làm thêm giờ kéo dài liên tục dẫn đến mệt mỏi tích lũy, suy giảm sức khỏe trầm trọng và làm gia tăng trực tiếp nguy cơ tai nạn lao động. Thống kê cho thấy có tới 35,8% người lao động vẫn trong tình trạng thiếu hụt thu nhập.
ThS. Đặng Đỗ Quyên, Nghiên cứu viên chính Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động trình bày tại Hội thảo.
Tiếp tục chương trình, ThS. Đặng Đỗ Quyên đã trình bày về thực trạng các vấn đề xã hội (Nhà ở, Y tế, Giáo dục, Thông tin giải trí & Tệ nạn xã hội). Báo cáo cho thấy bức tranh còn nhiều khó khăn:
- Về nhà ở: Gần 50% người lao động phải thuê nhà ở dân sinh. Đặc biệt, nhóm lao động di cư có điều kiện cư trú rất kém ổn định, diện tích bình quân nhỏ hẹp và chất lượng nhà tạm, nhà bán kiên cố chiếm tỷ lệ cao.
- Về y tế và giáo dục: Mặc dù tỷ lệ bao phủ Bảo hiểm Y tế đạt mức rất cao (99%), việc tiếp cận dịch vụ KCB vẫn gặp rào cản do thời gian làm việc ca kíp. Trong giáo dục, rào cản lớn nhất đối với con em công nhân là chi phí học phí cao (40,8%) và sự lệch pha giữa giờ gửi/đón trẻ với ca làm việc của cha mẹ (38,7%).
- Về thông tin và an ninh trật tự: Người lao động thiếu không gian giải trí, thể thao và mong muốn chính quyền tăng cường quản lý an ninh, kiểm tra xử phạt nghiêm các tệ nạn xã hội như trộm cắp, tín dụng đen xung quanh khu vực nhà trọ.
PGS.TS Mạc Văn Tiến – Nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục nghề nghiệp – Bộ Lao động Thương binh và Xã hội phát biểu tại Hội thảo
Trong phần thảo luận, dưới sự gợi mở của TS. Lê Anh Tuấn, các đại biểu đã trao đổi hết sức sôi nổi và khách quan. Đặc biệt, với sự phát biểu định hướng của PGS.TS. Mạc Văn Tiến cùng nhiều chuyên gia, các ý kiến đã tập trung phân tích sâu nguyên nhân của sự "lệch pha" giữa phát triển kinh tế và an sinh xã hội. Các đại biểu đã góp ý nhiều giải pháp mang tính vĩ mô như: gắn quy hoạch KCN với phát triển đô thị - dịch vụ, hoàn thiện chính sách nhà ở xã hội cho công nhân, và từng bước chuyển đổi tư duy sang "quản trị chuyển đổi lao động" bền vững.
TS. Vũ Xuân Thanh – Phó Viện trưởng Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động
Chia sẻ thêm tại phần thảo luận, TS. Vũ Xuân Thanh - Phó Viện trưởng Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động cho rằng bức tranh về đời sống người lao động tại các khu công nghiệp còn rất nhiều góc khuất cần được quan tâm và đi sâu phân tích hơn nữa.
Tiếp nối các số liệu báo cáo về việc người lao động khó tiếp cận nhà ở xã hội (NOXH), TS. Vũ Xuân Thanh nhận định: "Mặc dù kết quả khảo sát cho thấy một tỷ lệ lớn người lao động không mua được nhà do thiếu thông tin, nhưng nhìn thẳng vào thực tế, nguyên nhân cốt lõi không hẳn chỉ là thiếu thông tin mà là do người lao động không đủ điều kiện để mua. Đặc biệt là đối với nhóm lao động di cư, họ vướng mắc rất nhiều ở các thủ tục xác nhận thu nhập và điều kiện cư trú. Thêm vào đó, với chi phí/giá nhà ở mức cao, việc sở hữu nhà là điều vượt quá khả năng tài chính thực tế của họ."
Hay như đối với bài toán cơ sở giáo dục mầm non, nhà trẻ cho con em công nhân, TS. Vũ Xuân Thanh chỉ ra một góc nhìn đa chiều hơn: "Thực tế cho thấy, rào cản giáo dục không hẳn là do chúng ta đang thiếu trường, thiếu lớp học. Vấn đề lớn nhất nằm ở sự 'lệch pha' về mặt thời gian và khả năng chi trả. Giờ đưa đón trẻ tại các trường công lập hiện nay hoàn toàn không khớp với lịch làm việc theo ca kíp và đặc thù phải tăng ca kéo dài từ 10 - 12 tiếng/ngày của công nhân. Khi không thể gửi trường công, người lao động buộc phải tìm đến các cơ sở tư nhân có nhận trông giữ ngoài giờ, nhưng chi phí tại các cơ sở này lại quá cao so với thu nhập eo hẹp của họ. Đây chính là rào cản kép khiến hơn 40% công nhân coi mức học phí cao và 38,7% coi giờ giấc không phù hợp là những khó khăn lớn nhất."
Quang cảnh Hội thảo
Phát biểu bế mạc, TS. Lê Anh Tuấn trân trọng cảm ơn sự tham gia và những ý kiến đóng góp tâm huyết, quý báu của các chuyên gia, đại biểu. Những luận cứ khoa học và thực tiễn này sẽ giúp Nhóm nghiên cứu hoàn thiện Báo cáo tổng hợp Dự án, từ đó tham mưu cho Bộ Nội vụ và các cơ quan liên quan các chính sách thiết thực nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống cho hàng triệu công nhân lao động trên cả nước./.
Tin, ảnh: Việt Dũng