Ngày 24/12/2025, tại trụ sở Bộ Nội vụ, Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động tổ chức Hội thảo khoa học “Cơ sở lý luận và kinh nghiệm quốc tế về mức sống tối thiểu”. TS. Bùi Tôn Hiến, Phó Viện trưởng Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động chủ trì Hội thảo.
Tham dự Hội thảo có các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý; lãnh đạo, viên chức Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động.
TS. Bùi Tôn Hiến, Phó Viện trưởng Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động phát biểu khai mạc Hội thảo
Phát biểu khai mạc Hội thảo, TS. Bùi Tôn Hiến, Phó Viện trưởng Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động, nhận định mức sống tối thiểu là mức đáp ứng các nhu cầu thiết yếu về vật chất và tinh thần để con người duy trì cuộc sống khỏe mạnh. Đây cũng là thước đo sự phát triển kinh tế – xã hội và là tiêu chuẩn phân loại đối tượng cho các chính sách quan trọng như lương tối thiểu, giảm nghèo và hỗ trợ xã hội. Nhiều chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước đã đề cập đến yêu cầu xây dựng và công bố mức sống tối thiểu. Cụ thể, Nghị quyết số 27-NQ/TW năm 2018 về cải cách chính sách tiền lương và Nghị quyết số 42-NQ/TW năm 2023 về đổi mới, nâng cao chất lượng chính sách xã hội đều nhấn mạnh việc xác định mức sống tối thiểu, giao cơ quan thống kê nhà nước công bố hằng năm làm căn cứ xây dựng mức lương tối thiểu và định hướng các chính sách tiền lương, trợ giúp xã hội.
Bên cạnh đó, Chỉ thị số 05-CT/TW năm 2021 của Ban Bí thư về công tác giảm nghèo bền vững đến năm 2030 cũng yêu cầu hoàn thiện chính sách giảm nghèo đa chiều, gắn với mục tiêu phát triển bền vững, nhằm từng bước nâng cao mức sống tối thiểu và khả năng tiếp cận các dịch vụ cơ bản của người dân. Các quy định tại Quyết định số 488/QĐ-TTg ngày 14/04/2017 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án "Đổi mới, phát triển trợ giúp xã hội giai đoạn 2017 - 2025 và tầm nhìn đến năm 2030" và Bộ luật Lao động năm 2019 tiếp tục khẳng định vai trò của mức sống tối thiểu trong việc xác định mức lương tối thiểu và các chính sách an sinh xã hội. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, dù nhiều chính sách về tiền lương, giảm nghèo và an sinh xã hội đã được triển khai, việc nghiên cứu và xây dựng phương pháp tính toán mức sống tối thiểu một cách đầy đủ, thống nhất vẫn còn hạn chế. Đây chính là lý do để triển khai Chương trình khoa học trọng điểm cấp Bộ về cơ sở lý luận và thực tiễn xây dựng mức sống tối thiểu tại Việt Nam trong thời gian tới, nhằm phục vụ hiệu quả cho việc hoạch định và hoàn thiện các chính sách xã hội.
PGS.TS. Trương Tuyết Mai, Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia phát biểu tại Hội thảo
Phát biểu tại Hội thảo, PGS.TS. Trương Tuyết Mai, Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia, chia sẻ về phương pháp luận trong việc xác định nhu cầu lương thực, thực phẩm tối thiểu tại Việt Nam. Theo bà, việc xây dựng mức nhu cầu này dựa trên ba nguồn dữ liệu khoa học cốt lõi của quốc gia: (1) Bảng nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị cho người Việt Nam; (2) Tháp dinh dưỡng hợp lý, công cụ trực quan giúp phân bổ các nhóm thực phẩm một cách cân đối; (3) Bảng thành phần thực phẩm Việt Nam, cơ sở dữ liệu quan trọng để quy đổi nhu cầu dinh dưỡng sang khối lượng thực phẩm tương ứng.
Trên nền tảng khoa học này, PGS.TS. Trương Tuyết Mai đã đề xuất phương pháp ước tính nhu cầu lương thực, thực phẩm tối thiểu theo từng nhóm tuổi. Đáng chú ý, bà nhấn mạnh việc lựa chọn nhóm tuổi trưởng thành trẻ (từ 18–29 tuổi) làm nhóm tham chiếu chuẩn, bởi đây là giai đoạn cơ thể đã phát triển hoàn thiện và có mức độ hoạt động thể chất tương đối ổn định. Từ nhóm tham chiếu này, các hệ số quy đổi phù hợp sẽ được xây dựng cho các nhóm đối tượng khác.
TS. Phạm Ngọc Toàn, Giám đốc Trung tâm Thông tin, phân tích, dự báo chiến lược và dịch vụ công phát biểu tham luận tại Hội thảo
Phát biểu tại Hội thảo, TS. Phạm Ngọc Toàn, Giám đốc Trung tâm Thông tin, phân tích, dự báo chiến lược và dịch vụ công, Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đổi mới các phương pháp xác định mức sống tối thiểu. Theo TS. Phạm Ngọc Toàn, các phương pháp truyền thống như tính toán chi phí dựa trên nhu cầu cơ bản, sử dụng giỏ hàng hóa chuẩn, hay dựa vào thu nhập tương đối cần được kết hợp một cách linh hoạt để phản ánh chính xác hơn nhu cầu thực tế của người dân. Ông cho rằng, việc chỉ dựa vào một phương pháp duy nhất có thể dẫn đến những đánh giá thiếu toàn diện.
Từ đó, đưa ra một số khuyến nghị để xác định mức sống tối thiểu như:
Thứ nhất, cần có sự kết hợp đa phương pháp để có cái nhìn tổng thể. Thay vì áp dụng một công thức cứng nhắc, các cơ quan chức năng nên xem xét tích hợp nhiều cách tiếp cận khác nhau.
Thứ hai, việc lắng nghe tiếng nói cộng đồng thông qua các cuộc khảo sát và nhóm thảo luận cần được tiến hành thường xuyên. Điều này giúp nắm bắt kịp thời những thay đổi trong nhận thức xã hội về nhu cầu cơ bản và tiêu chuẩn sống.
Thứ ba, cần nâng cao năng lực thu thập và phân tích dữ liệu về giá cả, chi tiêu hộ gia đình và các chỉ số kinh tế - xã hội. Dữ liệu chính xác là nền tảng để đưa ra các ước tính đáng tin cậy.
Thứ tư, cần đặc biệt quan tâm đến các nhóm dễ bị tổn thương như trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật. Cần có những công cụ chuyên biệt để xác định mức sống tối thiểu phù hợp với nhu cầu đặc thù của các nhóm này. Ngoài ra, ông nhấn mạnh tầm quan trọng của hợp tác quốc tế và việc đồng bộ hóa với chính sách lương tối thiểu. Việc tham khảo kinh nghiệm từ các tổ chức quốc tế như ILO, Ngân hàng Thế giới và áp dụng các tiêu chuẩn tiên tiến sẽ giúp Việt Nam xây dựng một hệ thống an sinh xã hội hiệu quả hơn. “Việc xác định và duy trì một mức sống tối thiểu phù hợp không chỉ là mục tiêu kinh tế mà còn là một cam kết xã hội, góp phần xây dựng một xã hội công bằng, thịnh vượng và bền vững cho tất cả mọi người”.
Bên cạnh đó, các đại biểu đã phân tích các nhóm yếu tố tác động đến mức sống tối thiểu, bao gồm: (1) Nhóm yếu tố về kinh tế (thu nhập, nhân sự lao động, giá cả, lạm phát, bất bình đẳng và phân phối…); (2) Nhóm yếu tố xã hội – nhân khẩu (quy mô hộ, cấu trúc tuổi, di cư, đô thị hoá, giới…); (3) Nhóm yếu tố văn hoá – hành vi (hành vi chi tiêu/tiết kiệm; thiết yếu/thông thường…); (4) Nhóm yếu tố thể chế chính sách (tiếp cận dịch vụ xã hội, bảo hiểm xã hội, các tổ chức xã hội…); (5) Nhóm yếu tố môi trường – địa lý – hạ tầng (chênh lệch vùng miền, hạ tầng giao thông, thông tin; thời tiết và thiên tai, biến đổi khí hậu)…
Quang cảnh Hội thảo
Phát biểu bế mạc Hội thảo, TS. Bùi Tôn Hiến, Phó Viện trưởng Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động đã cảm ơn, ghi nhận sự tham gia nhiệt tình và những ý kiến đóng góp quý báu của các đại biểu, chuyên gia, nhà khoa học và nhà quản lý tham dự Hội thảo. TS. Bùi Tôn Hiến đánh giá cao chất lượng các tham luận với những ý kiến trao đổi thẳng thắn, tâm huyết, trách nhiệm. Ban tổ chức Hội thảo sẽ nghiên cứu, tiếp thu./.
Tin, ảnh: Đỗ Hồng