TÌM KIẾM
Số lượt truy cập
Thông tin chi tiết
Bàn về một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của hiệp hội doanh nghiệp ở nước ta hiện nay

Hiệp hội doanh nghiệp được hiểu là tổ chức xã hội - nghề nghiệp, được Nhà nước cho phép thành lập, có hội viên là các doanh nghiệp trong và ngoài nước đang hoạt động tại Việt Nam, các cá nhân, các tổ chức xã hội khác có cùng ngành nghề, lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, tự nguyện lập ra tổ chức của riêng mình nhằm mục đích đoàn kết, hợp tác, trao đổi kinh nghiệm, bảo vệ các quyền lợi hợp pháp, hỗ trợ nhau hoạt động có hiệu quả, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Hiệp hội doanh nghiệp tự trang trải kinh phí, hoạt động tự quản, không vì mục tiêu lợi nhuận và hoạt động tuân thủ theo quy định của pháp luật.

Hội viên của hiệp hội doanh nghiệp cũng rất đa dạng, có thể là các tổ chức có tư cách pháp nhân như: doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, doanh nghiệp nước ngoài hoạt động tại Việt Nam; ngoài ra cũng có hội viên là các cá nhân, tổ chức xã hội khác có cùng ngành nghề, lĩnh vực hoạt động kinh doanh tự nguyện liên kết lại với nhau. Các hội viên của hiệp hội doanh nghiệp hoạt động theo cơ chế kinh tế thị trường, chịu sự tác động rất lớn trước những biến động kinh tế, xã hội ở trong và ngoài nước.

Trong những năm gần đây, vị trí, vai trò của hiệp hội doanh nghiệp đã từng bước được khẳng định và đã có những đóng góp tích cực cho sự phát triển kinh tế, xã hội của đất nước. Để đánh giá đúng thực trạng, trên cơ sở đó đề xuất giải pháp kiện toàn tổ chức, hoạt động của các hiệp hội doanh nghiệp ở Việt Nam hiện nay, nhóm nghiên cứu đã tiến hành điều tra xã hội học tại 38 hiệp hội doanh nghiệp đại diện cho khu vực miền Bắc và miền Nam, tập trung vào 2 nội dung cơ bản: (i) vai trò là đại diện và hỗ trợ quyền lợi cho các hội viên; (ii) vai trò giám sát, phản biện xã hội và tham gia các hoạt động xây dựng chính sách của Nhà nước.

Với vai trò là đại diện và hỗ trợ quyền lợi cho các hội viên, trong thời gian qua, các hiệp hội đã tham gia và thực hiện những nhiệm vụ như: đại diện cho hội viên trong mối quan hệ đối nội, đối ngoại có liên quan đến chức năng, nhiệm vụ của hiệp hội; bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của hiệp hội, hội viên phù hợp với tôn chỉ, mục đích của hiệp hội; tổ chức, phối hợp hoạt động giữa các hội viên vì lợi ích chung của hiệp hội; hòa giải tranh chấp trong nội bộ hiệp hội; phổ biến, huấn luyện kiến thức cho hội viên, cung cấp thông tin cần thiết cho hội viên theo quy định của pháp luật; đoàn kết tập hợp hội viên, phát triển nghề nghiệp; liên kết, hỗ trợ giữa các doanh nghiệp trong việc cung ứng nguyên vật liệu, công cụ sản xuất, máy móc thiết bị…

Kết quả điều tra xã hội học cũng cho thấy, vai trò đại diện cho hội viên trong mối quan hệ đối nội, đối ngoại có liên quan đến chức năng, nhiệm vụ của hiệp hội được đánh giá ở mức độ tốt chiếm tỷ lệ là 36,5%, khá là 41,4%; trong khi vai trò liên kết, hỗ trợ giữa các doanh nghiệp trong việc cung ứng nguyên vật liệu, công cụ sản xuất, máy móc thiết bị được đánh giá ở mức độ tốt chiếm tỷ lệ là 13,3% và khá là 29,4% (Hình 1).


Thực hiện vai trò giám sát, phản biện xã hội và tham gia các hoạt động xây dựng chính sách của nhà nước, các hiệp hội doanh nghiệp đã tham gia tư vấn, giám sát, phản biện đối với các chủ trương, chính sách, chế độ liên quan đến nghĩa vụ và quyền lợi của hiệp hội; tham gia xây dựng chương trình ban hành pháp luật và thực thi pháp luật. Kết quả điều tra xã hội học cho thấy, vai trò được đánh giá cao nhất là tham gia tư vấn đối với chủ trương, chính sách, chế độ liên quan đến nghĩa vụ, quyền lợi của hiệp hội, chiếm 41,5% đánh giá tốt và 34,5% đánh giá khá. Vai trò bị đánh giá thấp nhất là tham gia xây dựng chương trình ban hành pháp luật và thực thi pháp luật, chỉ có 19,9% đánh giá tốt và 37,3% đánh giá khá (Hình 2).


Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được, việc thực hiện vai trò của các hiệp hội doanh nghiệp trong hỗ trợ hội viên vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập. Kết quả điều tra xã hội học cho thấy có 58,1% số người được hỏi cho rằng hiệp hội doanh nghiệp chưa thực sự đại diện và bảo vệ quyền lợi hội viên; 57,8% cho rằng việc tư vấn và định hướng cho doanh nghiệp chưa chuẩn xác. Bên cạnh đó, còn tồn tại một số hạn chế như: thiếu gắn kết và phát triển các doanh nghiệp thành viên; cung cấp thông tin, thị trường giá cả chưa kịp thời; tập huấn, đào tạo kỹ năng cho doanh nghiệp chưa đầy đủ và còn hạn chế trong cung cấp dịch vụ hỗ trợ kinh doanh (Hình 3).

Những hạn chế trên là do rất nhiều nguyên nhân, trong đó nguyên nhân chủ yếu nhất là công tác tổ chức cán bộ của hiệp hội. Kết quả điều tra xã hội học cho thấy 86,4% số người được hỏi cho rằng hiện nay các hiệp hội đang thiếu những người có đủ trình độ và năng lực; tiếp đó là do chưa có bộ phận chuyên trách về pháp luật để giúp các hội viên giải quyết tranh chấp (81,6%). Ngoài ra, những hạn chế trên còn gây ra bởi các nguyên nhân như: thiếu thông tin về thị trường; thiếu kinh phí hoạt động; thiếu sự ràng buộc về trách nhiệm của hội viên với hiệp hội; thiếu sự đoàn kết, phối hợp giữa các hội viên khi tham gia thị trường quốc tế; văn bản quản lý nhà nước về chuyên ngành chưa sát thực tế và cơ chế phối hợp với các cơ quan hữu quan còn nhiều bất cập… (Hình 4)


Trong thời gian tới, để nâng cao chất lượng hoạt động của các hiệp hội doanh nghiệp, góp phần phát triển kinh tế, xã hội và hội nhập quốc tế, cần cân nhắc thực hiện một số giải pháp như sau:

Một là, cần tiếp tục hoàn thiện công tác quản lý nhà nước đối với hiệp hội doanh nghiệp, theo hướng:

Thứ nhất, thống nhất nhận thức về sứ mệnh của các hiệp hội doanh nghiệp là: i) Bảo vệ lợi ích chính đáng của doanh nghiệp hội viên; ii) Hỗ trợ doanh nghiệp phát triển. Trên cơ sở nhận thức đó, Nhà nước cần tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho sự ra đời và hoạt động của các hiệp hội doanh nghiệp, đồng thời bản thân các hiệp hội doanh nghiệp cần xác định đúng mục đích, động cơ, trách nhiệm và tổ chức, hoạt động phù hợp, có kết quả, hiệu quả.

Thứ hai, các hiệp hội doanh nghiệp cần hoạt động theo đúng tính chất của một tổ chức xã hội - nghề nghiệp, theo nguyên tắc tự nguyện, tự quản, tự chịu trách nhiệm, tự chủ về tài chính và không vụ lợi. Các hiệp hội doanh nghiệp bình đẳng với nhau về cơ hội và điều kiện hoạt động theo quy định của pháp luật.  

Thứ ba, để phát huy vai trò của các hiệp hội doanh nghiệp, Nhà nước cần đẩy mạnh xã hội hóa dịch vụ công. Cần xây dựng cơ chế chính sách, văn bản pháp luật tạo điều kiện để các hiệp hội doanh nghiệp có đủ năng lực tham gia cung cấp các dịch vụ công. Làm được như vậy Nhà nước vừa giảm được áp lực về kinh phí và nhân lực, vừa nâng cao vai trò của hiệp hội doanh nghiệp, phù hợp với chương trình cải cách hành chính đang được triển khai thực hiện ở nước ta hiện nay.

Thứ tư, để đảm bảo sự tham gia xây dựng và phản biện chính sách của các hiệp hội doanh nghiệp, Nhà nước cần có cơ chế để các bộ, ban, ngành khi xây dựng, ban hành văn bản chính sách mới phải tiến hành lấy ý kiến của hiệp hội doanh nghiệp có liên quan. Việc lấy ý kiến phải thực chất, không làm chiếu lệ, hình thức, quy định rõ trách nhiệm của hiệp hội doanh nghiệp trong việc cho ý kiến, đảm bảo đúng thời gian và trình tự thực hiện.

Thứ năm, Chính phủ cần ban hành Bộ tiêu chí năng lực của hiệp hội doanh nghiệp; nếu đủ điều kiện sẽ được tham gia đấu thầu thực hiện các đề tài nghiên cứu, đề án, dự án của các Bộ, ban, ngành theo lĩnh vực chuyên môn của mỗi hiệp hội. Đồng thời Chính phủ cũng cần ban hành Bộ tiêu chí đánh giá kết quả hoạt động của các hiệp hội doanh nghiệp, làm cơ sở để các cơ quan quản lý nhà nước rà soát, đánh giá các hội, hiệp hội. Đối với những hội, hiệp hội không có báo cáo hàng năm, hoạt động không đúng tôn chỉ, mục đích, điều lệ phải cảnh báo và có thể rút giấy phép hoạt động nếu có vi phạm nghiêm trọng.

Hai là, tiếp tục bổ sung, hoàn thiện văn bản pháp luật quản lý nhà nước đối với hiệp hội doanh nghiệp.
Khác với nhiều hội, hiệp hội khác, hiệp hội doanh nghiệp có những đặc thù riêng và ngày càng có vai trò quan trọng trong nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế. Các hội viên của hiệp hội doanh nghiệp cũng đa dạng về thành phần kinh tế, bao gồm các doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp trong nước và nước ngoài... Các hội viên của hiệp hội doanh nghiệp là những doanh nghiệp hoạt động trên thương trường, thị trường của họ không chỉ trong nội địa mà còn có thị trường nước ngoài, các hoạt động kinh doanh của họ không chỉ trong nước mà còn với các đối thủ là các doanh nghiệp nước ngoài hoạt động tại Việt Nam. Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam ngày càng sâu rộng như hiện nay là cơ hội nhưng cũng là thách thức rất lớn đối với các hiệp hội doanh nghiệp. Chính vì vậy, ngoài những văn bản pháp lý quản lý chung đối với hội và hiệp hội, rất cần có những chính sách, cơ chế quản lý nhà nước riêng cho các hiệp hội doanh nghiệp, cụ thể:

Thứ nhất, tiếp tục sửa đổi, bổ sung các quy định về quản lý nhà nước về hội, hiệp hội nói chung và hiệp hội các tổ chức kinh tế nói riêng theo hướng tạo cơ chế hoạt động tự chủ, tự quản, linh hoạt, chuyên nghiệp đối với các hội, hiệp hội. 

Thứ hai, văn bản pháp lý cần làm rõ các khái niệm đối với từng loại hình tổ chức về hội, hiệp hội, hiệp hội các tổ chức kinh tế… chỉ có như vậy mới xây dựng được các cách thức quản lý và cơ chế chính sách phù hợp với từng đối tượng, tạo điều kiện cho các tổ chức xã hội phát huy hết vai trò, khả năng trong lĩnh vực hoạt động của mình.

Thứ ba, khi xây dựng văn bản quản lý về hội nói chung, đặc biệt là hiệp hội các tổ chức kinh tế nói riêng cần chú ý đến các yếu tố hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam hiện nay. Quản lý nhà nước đối với hiệp hội các tổ chức kinh tế phải đáp ứng được 2 mục tiêu, đó là vừa đảm bảo vai trò của hiệp hội các tổ chức kinh tế trong điều kiện phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế, vừa phải tuân thủ đầy đủ các quy định pháp luật của Việt Nam. 

Thứ tư, cần sớm ban hành Luật về Hội, tạo cơ sở pháp lý đủ mạnh cho việc ra đời, hoạt động và phát triển của các hội, hiệp hội nói chung và các hiệp hội doanh nghiệp nói riêng.

Ba là, tiếp tục đổi mới tổ chức và nâng cao hiệu quả hoạt động của các HHDN, theo đó:

Thứ nhất, cần xác định rõ, vai trò của hiệp hội doanh nghiệp chỉ thực sự được phát huy khi các hiệp hội doanh nghiệp loại bỏ được tư tưởng trông chờ, ỷ lại  vào sự hỗ trợ về trụ sở và kinh phí hoạt động của Nhà nước. Điều này trái với tính chất của hiệp hội, đó là tổ chức tự nguyện, tự quản, tự chịu kinh phí… Nếu tư tưởng này không nhanh chóng thay đổi thì chính các hiệp hội doanh nghiệp khó có thể phát triển và thực hiện được tốt vai trò của mình.

Thứ hai, các hiệp hội doanh nghiệp phải được xây dựng để trở thành chỗ dựa vững chắc của các hội viên doanh nghiệp chứ không phải chỉ là một tổ chức mang tính hình thức[1].

Thứ ba, để phát huy được vai trò của mình, xứng đáng là chỗ dựa đáng tin cậy của hội viên, các hiệp hội doanh nghiệp cần tập trung vào việc bồi dưỡng nâng cao kiến thức, kỹ năng, phương pháp hoạt động phù hợp với đặc điểm, tính chất của một tổ chức xã hội nghề nghiệp, khác hẳn với một cơ quan hành chính nhà nước, nhất là đối với những người đứng đầu, có trọng trách lớn của các hiệp hội[2]. Về nội dung bồi dưỡng còn cần phải quan tâm đến các vấn đề như: phương pháp xúc tiến thương mại, cung cấp thông tin về luật pháp và thị trường cho doanh nghiệp, về hội nhập thị trường khu vực và quốc tế…

Thứ tư, Chủ tịch hội, hiệp hội đóng một vai trò then chốt trong việc dẫn dắt hội, hiệp hội tồn tại và phát triển. Chủ tịch hội, hiệp hội không thể đơn thuần chỉ là một biểu tượng, mà phải là một nhà hoạt động xã hội và nghề nghiệp. Họ phải nắm bắt được các định hướng phát triển để từ đó đề xuất các ý kiến xác đáng và có thể tác động mạnh mẽ đến quá trình hoạch định chủ trương, giải pháp phát triển cho hội viên. Do đó, các hiệp hội doanh nghiệp cần phải chủ động xây dựng nguyên tắc đảm bảo lựa chọn được chủ tịch hội, hiệp hội có năng lực, trách nhiệm, nhiệt huyết trong vai trò của mình và thiết lập các điều khoản ràng buộc quyền lợi, trách nhiệm của chủ tịch hội, hiệp hội. Đây là một trong những yếu tố rất quan trọng để xây dựng hiệp hội doanh nghiệp trở thành một tổ chức phát triển và phát huy tốt vai trò của mình đối với hội viên.

Thứ năm, các hiệp hội doanh nghiệp cần đặc biệt quan tâm đến sự minh bạch và trách nhiệm giải trình, nhất là về hoạt động tài chính. Đây là một trong những điều kiện để hiệp hội doanh nghiệp có thể đem đến sự tin tưởng cho hội viên và các nhà tài trợ. Minh bạch và trách nhiệm giải trình là một trong những yếu tố quan trọng mà hiệp hội doanh nghiệp cần phải thực hiện để tồn tại và phát triển bền vững.

Các hiệp hội doanh nghiệp phải tự nhận thức rõ bản chất của hiệp hội không phải là tổ chức kinh tế mà là một tổ chức xã hội - nghề nghiệp; tổ chức và hoạt động theo cơ chế của một tổ chức phi lợi nhuận, tự trang trải, không tham gia kinh doanh, không ỷ lại vào Nhà nước. Trên cơ sở đó xác định rõ vai trò của mình trong bối cảnh phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế hiện nay để có thể phát huy vai trò, tác dụng của một hiệp hội doanh nghiệp đối với các hội viên. Để hiệp hội doanh nghiệp trở thành một tổ chức đáng tin cậy cho các hội viên doanh nghiệp, rất cần có sự nỗ lực từ phía quản lý nhà nước cũng như bản thân các hiệp hội doanh nghiệp./.

TS. Trần Văn Ngợi

Viện trưởng Viện khoa học tổ chức nhà nước, Bộ Nội vụ


Tài liệu tham khảo:

1. Nghị định số 45/2010/NĐ-CP ngày 21/4/ 2010 quy định về tổ chức, hoạt động và quản lý hội.

2. Viện Khoa học tổ chức nhà nước, Báo cáo tổng hợp kết quả Dự án điều tra thực trạng, đề xuất giải pháp tổ chức và quản lý các tổ chức kinh tế trong và ngoài nhà nước ở Việt Nam, năm 2017.

3. Viện Khoa học tổ chức nhà nước, Báo cáo kết quả điều tra xã hội học về thực trạng tổ chức và hoạt động của các hiệp hội doanh nghiệp tại Việt Nam, năm 2015.

4. Thang Văn Phúc (chủ biên), Vai trò của các hội trong đổi mới và phát triển đất nước, NXB CTQG, Hà Nội, năm 2002.

5. Nguyễn Ngọc Lâm, đề tài khoa học cấp Bộ “Cơ sở lý luận và thực tiễn ban hành luật về hội”, Hà Nội, năm 2003.

6. Hiệp hội doanh nghiệp Hoa Kỳ,(2014),http://www.nationalbusiness.org/



[1] Từ kết quả điều tra cho thấy, hạn chế lớn nhất của HHDN là: i) Tư vấn và định hướng cho doanh nghiệp chưa chuẩn xác; ii) Chưa thực sự đại diện và bảo vệ quyền lợi hội viên .

[2] Theo kết quả điều tra, những nguyên nhân chính của những hạn chế, yếu kém trong hoạt động của các HHDN là: HHDN thiếu người làm việc có trình độ và năng lực, chưa có bộ chuyên trách về pháp luật; thiếu thông tin về thị trường, thiếu sự ràng buộc về trách nhiệm giữa hiệp hội doanh nghiệp với hội viên.






























Trang chủ | Giới thiệu | Trợ giúp | Sitemap | Liên hệ | ENGLISH
Giấy phép số: 53/GP-TTĐT cấp ngày 25/04/2012 của Bộ Thông tin & Truyền thông 
Bản quyền 2011 - Viện Khoa học tổ chức nhà nước 

Địa chỉ: Số 8 Tôn Thất Thuyết, Nam Từ Liêm, Hà Nội

ĐT: (04) 62826778 - Fax: (04) 62826787

Email: vienkhtcnn@isos.gov.vn