TÌM KIẾM
Số lượt truy cập
Thông tin chi tiết
Vai trò của Nhà nước trong việc cung cấp dịch vụ sự nghiệp về giáo dục, đào tạo – Kinh nghiệm của Vương quốc Thụy Điển

1.  Vương quốc Thụy Điển

Thụy Điển là một nước có nền quân chủ lập hiến. Quốc hội (Riksdag) chỉ có một viện bao gồm 349 đại biểu và được bầu 4 năm một lần. Hiện nay trong Quốc hội có 8 đảng, trong đó Đảng Dân chủ xã hội có nhiều phiếu bầu nhất (37,66 phiếu tương đương với 112 ghế). Quốc hội bổ nhiệm Thủ tướng, Thủ tướng sẽ là người bổ nhiệm các Bộ trưởng cho Chính phủ của mình. Hiện nay Chính phủ Thụy Điển là Chính phủ thiểu số của Đảng Dân chủ xã hội với sự ủng hộ của Đảng Xanh và Đảng Cánh tả.

Diện tích : 449.964 km2. Mật độ dân số 20 người/km2.

Dân số: 9 triệu người, trong đó 1,2 triệu là người nước ngoài nhập cư. Người Thuỵ Điển chiếm 80%, người Láp (còn gọi là người Sam) có khoảng 150.000 người.

Cơ quan lập pháp: Quốc hội là cơ quan lập pháp cao nhất thông qua các đạo luật và các quyết định có tính chất chính sách.

Cơ quan hành pháp: bao gồm Chính phủ trung ương và các chính quyền địa phương.

Cơ cấu tổ chức hành chính: Vương quốc được chia thành 3 cấp bầu cử: Quốc hội; Hội đồng tỉnh - vùng; Hội đồng thành phố (cấp cơ sở).

Chính quyền địa phương bao gồm:

+ 19 tỉnh

+ 2 khu vực vùng

+ 290 thành phố (cấp cơ sở)

Nền dân chủ của Thụy Điển được thực hiện thông qua chính sách đại diện của Quốc hội và việc tự quản của chính quyền địa phương. Việc ra quyết định ở cấp địa phương được thực hiện bởi Hội đồng bầu cử. Các chính quyền địa phương thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình theo quy định của vùng và địa phương.

- Các nhiệm vụ quản lý nhà nước ở cấp tỉnh, vùng được thống đốc (hoặc thủ hiến) và chính quyền cấp tỉnh thực hiện. Bao gồm các nhiệm vụ bắt buộc và tự nguyện.

+ Các nhiệm vụ bắt buộc: hệ thống y tế, giao thông trong vùng, về phát triển kinh tế của vùng. Cấp tỉnh chịu trách nhiệm về quỹ phát triển vùng, được dùng để hỗ trợ về tài chính và hoạt động cho các công ty nhỏ và vừa.

+ Các nhiệm vụ tự nguyện: hỗ trợ các hoạt động văn hóa và giao thông công cộng.

- Các nhiệm vụ quản lý nhà nước ở cấp quận. Cấp quận có vai trò rất quan trọng vì đây là cấp thực hiện toàn bộ các dịch vụ xã hội cho người dân (toàn Thụy Điển có khoảng 2000 công ty cung cấp dịch vụ xã hội ở địa phương), hầu hết mối quan tâm của người dân đều tập trung vào nhu cầu phúc lợi xã hội. Chính vì vậy mà việc bầu cử ở địa phương luôn đạt tỉ lệ 81% cử tri đi bầu.

+ Các nhiệm vụ bắt buộc: hệ thống trường học (giáo dục mầm non và giáo dục phổ thông); chăm sóc sức khỏe người cao tuổi và người tàn tật; dịch vụ xã hội; công tác quy hoạch và nhà ở; thu gom và xử lý chất thải; nước và xử lý nước thải; thư viện; các trường hợp khẩn cấp.

+ Các nhiệm vụ tự nguyện: văn hóa, hoạt động giải trí, du lịch; xây dựng nhà ở, năng lượng; phát triển kinh doanh; chương trình thị trường lao động; giao thông công cộng.

Nguồn ngân sách để chi phí cho các hoạt động nói trên của chính quyền địa phương từ nguồn thuế thu nhập, các khoản thu khác và trợ cấp quốc gia (21% GDP của Thụy Điển được chi tiêu dùng ở địa phương). Các địa phương được quyền độc lập trong việc thu thuế để chi cho các hoạt động. Thuế được thu theo % thu nhập của người dân; mức thuế trung bình của các địa phương là 30%, trong đó địa phương được giữ lại 20%, 10% nộp lên trung ương.

Nhà nước thông qua luật về cơ cấu cơ bản trong hoạt động của chính quyền địa phương. Nhà nước cũng chỉ dẫn và giám sát chính quyền địa phương, thông qua việc ra sắc lệnh và quy định, thẩm tra tính hợp pháp của các quyết định của địa phương thông qua toà án thượng thẩm, toà án hành chính tối cao và các hình thức kháng cáo khác, cũng như thông qua việc các cơ quan nhà nước giám sát chính quyền. Nhà nước cũng có thể tác động gián tiếp đến tình hình tài chính của chính quyền địa phương thông qua các chính sách kinh tế chung.

Ngoài ra Thụy Điển còn có Hiệp hội đại diện cho chính quyền địa phương. Thành viên tham gia hiệp hội là đại diện của các chính quyền địa phương (cấp tỉnh và cấp quận). Chính quyền cấp tỉnh thường cử đại diện tham gia vào Hội đồng quản lý của Hiệp hội. Tổng số hội viên là 400 người; tiêu chí hoạt động của Hiệp hội là thúc đẩy và đại diện quyền lợi phát triển của chính quyền địa phương.

2. Vai trò của nhà nước Thụy Điển trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo

Triết lý giáo dục của Thụy Điển là luôn khuyến khích các cá nhân nghiên cứu và học tập từ đó các nhà nghiên cứu, giảng viên và các học sinh, sinh viên phải có tư duy độc lập và phát triển kiến thức theo cách của mình. Nhiều chương trình học tập của Thụy Điển kết hợp việc học với thực hành, điều này giúp cho người học có thêm những kinh nghiệm thực tế và có thể làm việc được ngay sau khi ra trường.


Luật Giáo dục Thụy Điển: Theo luật pháp Thụy Điển, tất cả trẻ em và thanh niên đều được quyền tiếp cận giáo dục một cách bình đẳng. Mọi trẻ em được hưởng quyền lợi của mình bất kể các em thuộc giới tính hay thành phần xã hội nào. Luật Giáo dục Thụy Điển quy định rõ, mọi học sinh đều được quyền hưởng cung cấp kiến thức và trong mối quan hệ hợp tác giữa nhà trường và gia đình, các em được tạo điều kiện tối đa hướng tới phát triển một cách toàn diện nhất để trở thành những thành viên có trách nhiệm với xã hội, cộng đồng.

Với một nền giáo dục chuẩn mực cho tương lai, Thụy Điển cung cấp hệ thống trường học và các chương trình đào tạo được xem là phù hợp nhất. Ở Thụy Điển, chuyện miễn phí giáo trình, ăn tại trường… được đưa vào trong Luật Giáo dục như những điều khoản không thể thiếu. Hệ thống trường công của Thụy Điển dựa trên hai hình thức cơ bản là giáo dục bắt buộc và không bắt buộc.

Luật Giáo dục Thụy Điển cũng nới rộng phạm vi về quyền được giáo dục đối với người lớn. Đó là các trường cộng đồng (Komvux) và trường dành cho người khuyết tật (Sorvux).

Trách nhiệm và quản lý: chương trình học, các môn học về quốc gia và những hướng dẫn cho hệ thống giáo dục công đều do Quốc hội và Chính phủ đặt ra. Ngân sách nhà nước sẽ đảm bảo cho các trường công có thể thực hiện đầy đủ các hoạt động, chương trình. Các hoạt động khác như xét duyệt học bổng, phát triển, đánh giá kết quả… đều do các trường tự chủ động xây dựng và định hướng. Cơ quan quốc gia về giáo dục của Thụy Điển có nhiệm vụ theo dõi, giám sát hệ thống các trường công, việc giám sát này để đảm bảo những quy định trong Luật Giáo dục được thực hiện một cách nghiêm túc. Theo thông lệ cứ 3 năm một lần, cơ quan này sẽ có các đánh giá tổng kết, phân tích về chất lượng, trình độ giáo dục của hệ thống các trường công và đây là căn cứ để Bộ Giáo dục và Nghiên cứu đưa ra những chiến lược phát triển giáo dục mới.

          Giáo dục đặc biệt- trường học đặc biệt: Theo quy định của Luật Giáo dục, những sinh viên, học sinh gặp khó khăn trong việc học tập sẽ nhận được sự hỗ trợ đặc biệt. Phần lớn những học sinh cần có sự giáo dục đặc biệt được học trong lớp học bình thường hệ phổ cập và hệ trung học phổ thông. Một số sẽ theo học tại các lớp học cộng đồng dành cho học sinh thiểu năng và những học sinh có vấn đề về tình cảm, khả năng quan hệ xã hội. Mỗi học sinh thiểu năng, khuyết tật được hưởng sự hỗ trợ đặc biệt bằng nhiều con đường khác nhau. Ở Thụy Điển, những học sinh bị ốm, phải nghỉ học nhiều thậm chí còn được dạy học ngay tại các bệnh viện nằm điều trị hoặc tại nhà. Việc học này phải được sự đồng ý của bác sĩ đang điều trị. Ngoài ra, ở Thụy Điển có Viện nghiên cứu nhu cầu đặc biệt dành cho người khuyết tật, Viện này có trách nhiệm cung cấp những sự hỗ trợ dành cho học sinh, sinh viên như hỗ trợ từ phía nhà trường, giáo viên, gia đình, cộng đồng. Nhiệm vụ này nhằm tạo cho học sinh, sinh viên những điều kiện tốt nhất để họ có thể thu nhận kiến thức ở mức cao nhất.

* Mô hình trường tự chủ: với hệ thống phiếu thanh toán học phí trả tiền trực tiếp cho các trường theo số đầu học sinh thực tế, các trường học ở Thụy Điển đang được trao quyền tự chủ rất lớn, đồng thời cũng có nghĩa vụ phải luôn cải tiến để cạnh tranh lẫn nhau.

Ý tưởng phiếu thanh toán học phí (school voucher) được chính thức hóa từ năm 1992, dẫn đến sự ra đời của các trường tự chủ nhưng vẫn dùng tiền ngân sách của nhà nước. Phiếu này được địa phương thanh toán trực tiếp cho nhà trường, hoàn toàn dựa trên số học sinh đang theo học, giá trị của phiếu thay đổi theo mức chi phí sinh hoạt ở từng địa phương. Các trường tự chủ có thể hoạt động vì mục đích lợi nhuận hoặc phi lợi nhuận nhưng “phiếu thanh toán” là nguồn đầu tư duy nhất của họ, ngoài ra họ không được thu thêm bất kỳ khoản phí nào của học sinh, và không được quyền yêu cầu thêm chi phí từ Chính phủ mà phải “tái phân phối” chi phí được cấp cho phù hợp với lựa chọn của học sinh và phụ huynh. Các trường tự chủ cũng không được phép sàng lọc đầu vào mà phải tiếp nhận mọi học sinh theo nguyên tắc ai đến trước được nhận trước. Về cách thức tổ chức hoạt động, ngoài một số nội dung chương trình giảng dạy căn bản do Nhà nước quy định, các trường tự chủ được toàn quyền quyết định việc tổ chức chương trình và phương pháp giảng dạy. Nhà nước chỉ kiểm soát kết quả và chất lượng đầu ra của học sinh các trường. Như vậy, với nguồn thu không lớn hơn so với các trường công lập được bao cấp, trong khi vẫn bị kiểm soát về chất lượng sản phẩm đầu ra, các trường tự chủ chỉ có thể đứng vững nếu chất lượng đào tạo tương đương hoặc cao hơn so với các trường công lập được bao cấp.

          Trong số các nhiệm vụ được phân công cho chính quyền địa phương, nổi bật nhất là nhiệm vụ giáo dục, đặc biệt là hệ giáo dục mầm non (40% ngân sách của cấp quận chi lĩnh vực giáo dục; 30% chi vào việc chăm sóc người cao tuổi và người tàn tật). Người dân Thụy Điển rất tự hào về dịch vụ chăm sóc và giáo dục mầm non. Các nhà giáo dục Thụy Điển cho rằng giai đoạn mầm non là “thời kỳ vàng của cuộc đời”, với triết lý giáo dục càng được đầu tư sớm sẽ được phát triển tốt hơn, có được sự chuẩn bị tốt hơn, và thực hiện chính sách: trường mầm non là trường tự nguyện do chính quyền địa phương quản lý.

* Giới thiệu về dịch vụ chăm sóc trẻ em (từ 1-5 tuổi) tại thành phố Upsala

Upsala là thành phố lớn thứ 3 của Thụy Điển, dân số 204.000 người; diện tích 2.189 km2; gồm 8 quận. Tuổi thọ người dân ở thành phố khá cao; 86,8% dân số của thành phố hiện nay chưa cần đến các dịch vụ chăm sóc; 8,5% dân số sống trong các trung tâm dưỡng lão; 4,7% dân số cần các dịch vụ chăm sóc đặc biệt.

- Cơ cấu tổ chức chính quyền thành phố:

+ Hội đồng thành phố: 81 đại biểu

+ Các cơ quan: Kiểm toán thành phố; Hội đồng bầu cử thành phố

+ Ban điều hành thành phố: 15 thành viên

+ Các ủy ban: Ủy ban Việc làm; Ủy ban Kế hoạch; Ủy ban Các vấn đề xã hội

+ Các công ty dịch vụ xã hội sở hữu của thành phố

- Nguồn ngân sách hàng năm của thành phố Upsala: 10.000.000.000 Sek (đơn vị tiền Thụy Điển). Việc phân chia ngân sách cho các nhiệm vụ như sau:

+ Chi cho trường học, mẫu giáo: 44%

+ Giải trí và văn hóa: 4%

+ Cơ sở hạ tầng, sản xuất, dịch vụ: 5%

+ Chăm sóc cá nhân và gia đình: 10%

+ Dịch vụ chăm sóc cho người khuyết tật: 13%

+ Dịch vụ chăm sóc người già: 17%

+ Các nhiệm vụ khác: 7%

          Trách nhiệm chăm sóc cho trẻ em được thành phố xác định phải đảm bảo đủ chỗ cho việc học tập của mọi trẻ em.

          Mục tiêu chăm sóc mầm non: đảm bảo cho bố mẹ yên tâm làm việc và quyền được học tập và phát triển của trẻ em.

          Các cơ sở giáo dục mầm non bao gồm 2 loại: thuộc sự quản lý của thành phố và thuộc sự quản lý của tư nhân.

          Về loại hình trường mầm non, mẫu giáo của thành phố có 4 loại: trường mầm non, mẫu giáo; trung tâm chăm sóc gia đình; trực tiếp chăm sóc trẻ tại nhà; trường mầm non mở (có bố mẹ cùng tham gia và không theo chương trình giảng dạy). Tất cả các loại hình trên đều có ở cả trường công và tư nhân (tư nhân hoặc trực tiếp người dân tổ chức theo mô hình hợp tác xã, công ty cổ phần chiếm khoảng 20%). Hội đồng thành phố là nơi cấp giấy phép kinh doanh và chuyên môn. Theo quy định: mỗi trường có khoảng 100 cháu: tỉ lệ 17 cháu/lớp; trung bình mỗi giáo viên chăm sóc khoảng 5,3 cháu; nếu theo loại hình nhóm tối đa mỗi nhóm có khoảng 15 cháu (tỉ lệ này đã được duy trì trong một thời gian khá dài); 53% giáo viên trong các trường mầm non phải có bằng sư phạm mẫu giáo; 41% giáo viên có chứng chỉ; chỉ có 6% giáo viên không có bằng cấp. Học phí: các gia đình phải đóng lệ phí cho quận tối đa mức trợ cấp của 1 trẻ em được nhận. Mô hình tổ chức chăm sóc mầm non, mẫu giáo phải tuân thủ theo chương trình chăm sóc của quốc gia.

          Thanh tra các trường mầm non được tiến hành theo định kỳ, nhiệm vụ của các thanh tra viên là kiểm tra, xem xét việc giáo dục đã tuân thủ đúng theo luật và quy định chưa thông qua việc tư vấn, hướng dẫn dựa trên các quy định của giáo dục, tìm ra những hạn chế để có các báo cáo đề xuất, kiến nghị.  

3. Một số nhận xét, đánh giá:

Từ những kinh nghiệm của Thụy Điển trong việc cung cấp các dịch vụ sự nghiệp về giáo dục, đào tạo có thể rút ra một số nhận xét như sau:

- Cần thay đổi quan niệm về vai trò của nhà nước trong việc cung ứng các dịch vụ công lĩnh vực giáo dục - đào tạo. Thay vì nhà nước phải cung cấp trực tiếp dịch vụ, nhà nước nên đảm bảo các dịch vụ, nhất là các dịch vụ cơ bản thiết yếu được cung cấp. Chính điều nay là cơ sở quan trọng để đổi mới cơ chế tổ chức và quản lý các tổ chức sự nghiệp do nhà nước thành lập.

- Nhà nước cần tăng quyền tự chủ cho các tổ chức sự nghiệp công và đổi mới cơ chế quản lý nhằm hướng các tổ chức sự nghiệp hoạt động phải có tính cạnh tranh với khu vực tư nhân. Nhà nước chỉ tập trung vào chức năng quản lý nhà nước và quản lý sản phẩm dịch vụ đầu ra. Tăng cường kiểm tra, giám sát, đánh giá hiệu quả hoạt động của các tổ chức sự nghiệp và chất lượng sản phẩm dịch vụ thông qua thị trường, công cụ kiểm toán và cơ chế đánh giá phản hồi công khai từ người thụ hưởng dịch vụ.

- Tăng cường đầu tư cho các dịch vụ sự nghiệp bằng cách tạo cơ chế chính sách để kêu gọi sự tham gia đầu tư của các thành phần trong xã hội, đặc biệt là sự tham gia của các doanh nghiệp vào nghiên cứu cơ bản. Nhiều nước đã thực hiện cơ chế đồng tài trợ, kết hợp tài trợ của nhà nước và của tư nhân nhằm thực hiện chương trình mang lại lợi ích cho nhiều đối tác hơn.

- Tại Thụy Điển nguyên tắc công khai, minh bạch luôn được đề cao trong mọi hoạt động của các cơ quan nhà nước. Tất cả mọi người dân đều có quyền yêu cầu được cung cấp thông tin đến lĩnh vực mà họ quan tâm (trừ một số trường hợp đặc biệt mang tính bí mật quốc gia) theo quy định về quyền tiếp cận thông tin là người dân không phải trình bày lý do tại sao muốn tìm hiểu thông tin đó.

- Hệ thống thanh tra viên (ombudsman) là một điều khác biệt của Thụy Điển so với các nước khác. Những thanh tra viên là người đại diện để bảo vệ quyền lợi của người dân khi họ tiếp xúc với chính quyền và theo dõi việc thực thi các điều luật quan trọng của các cơ quan nhà nước. Bên cạnh đó, đội ngũ thanh tra viên còn có nhiệm vụ hợp tác với các cơ quan nhà nước để nắm bắt tình hình hoạt động trong phạm vi lĩnh vực thanh tra của họ, đề xuất kiến nghị việc thay đổi các quy định để đảm bảo phù hợp với thực tế. Tại Thụy Điển có các thanh tra viên về lĩnh vực luật pháp, thanh tra viên của người tiêu dùng, thanh tra viên về quyền trẻ em, thanh tra viên về quyền bình đẳng và thanh tra viên về phân biệt đối xử chủng tộc.

- Việc phân cấp chức năng, nhiệm vụ giữa chính quyền trung ương và chính quyền địa phương tại Thụy Điển được quy định rõ ràng. Chính quyền địa phương thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định của Luật Chính quyền địa phương, theo nguyên tắc tài chính: giao nhiệm vụ phải kèm theo tài chính.

ThS. Đỗ Thị Thu Hằng

Viện Khoa học tổ chức nhà nước

Tài liệu tham khảo:

1. Constitution of Sweden 2012

2. www.uppsala.se

3. Decentralization, Local Self-Government and transparency- Swedish Association of Local Authoritiesan Regions






















Trang chủ | Giới thiệu | Trợ giúp | Sitemap | Liên hệ | ENGLISH
Giấy phép số: 53/GP-TTĐT cấp ngày 25/04/2012 của Bộ Thông tin & Truyền thông 
Bản quyền 2011 - Viện Khoa học tổ chức nhà nước 

Địa chỉ: Số 8 Đường Tôn Thất Thuyết, Quận Nam Từ Liêm, TP. Hà Nội

ĐT: (024) 6282 6778 - Fax: (024) 6282 6787

Email: vienkhtcnn@isos.gov.vn